كيلو نمك مىريختند .
براى كاشتن خرما ، هستهء آن را طورى در زمين قرار مىدادند كه قسمت شكافدار آن متصل به خاك باشد . سپس روى آن خاك مىپاشيدند و همه روزه آب مىدادند تا جوانه بزند .
گاه نهال خرما را نشاء مىكردند . چون درخت خرما نر و ماده دارد ، بارورى آن بطور مصنوعى صورت مىگرفت ؛ يعنى گلهاى نر را روى گلهاى ماده تكان مىدادند . بعضى معتقد بودند كه اگر نهال خرما را با درد شراب آبيارى كنند ، محصول خرما بمراتب مرغوبتر خواهد شد .
درخت مو ، تقريبا در تمام ممالك اسلامى كاشته مىشد . از كوههاى قفقاز تا دلتاى نيل ، و از كاشغر تركستان تا ليسبن ( پرتغال ) ، كشت مو امكانپذير بود ، تنها در بعضى از مناطق عربستان و مصر ، به علت گرماى زياد ، كشت مو ممكن نبود .
كشت مو در مناطق مرتفع و سرد ، حتى در نقاطى كه دوهزار متر از سطح دريا ارتفاع دارد ممكن است .
بطورى كه حمد اللّه مستوفى و ديگر نويسندگان متذكر شدهاند ، در آن دوره نيز انواع انگور با دانههاى گرد و دانههاى كشيده ، و انگورهاى سفيد ، قرمز زودرس ، ديررس ، شيرين ، ميخوش ، و انگورهاى خرمايى شكل وجود داشته ، و رزبانها و كشاورزان اين رشته به خوبى از طرز كشت انگور ، هرسكردن ، كوددادن ، پيوندكردن ، سولفاتدادن ، و غيره مانند كشاورزان امروزى اطلاعات كافى داشتند .
علاوه بر آن ، كشاورزان آن دوره ، براى آنكه انگور مدتى تازه بماند ، وسايل و تدابيرى چند به كار مىبردند ؛ از جمله بعضى نخست خاكستر چوب انجير را در آب مىجوشانيدند ، سپس ، خوشههاى انگور را يكىيكى در اين محلول فروبرده و خشك مىكردند ؛ بعضى خوشههاى انگور را روى پوست باقلا مىخوابانيدند .
كشت مركبات در مناطق گرم ، اهميت بسيار داشت . از دورهء ساسانيان ، نارنج و ليمو را از چين به ايران آوردند ، و سعى كردند كه اين ميوهها را با آبوهواى ايران سازگارى بخشند .
براى اين كار ، تخم آنها را در ماه ژانويه ، در گلدان نو مىكاشتند و همه روزه با دقت زياد آب مىدادند . همين كه نهال ، اندكى قوت مىگرفت ، آن را در مخزنى نشاء مىكردند . پس از دو سال آنها را به محل اصلى خود منتقل مىكردند ، در حالىكه هر نهالى از نهال ديگر 77 / 2 متر فاصله داشت .
از راه قلمهزدن نيز به تكثير مركبات مىپرداختند . بطور كلى مركبات ، احتياج به آب فراوان و كود زياد داشت . كشت ترنج ، ليمو ، ليموترش ، دستنبو ، دارابى ، و بالنگ تقريبا همانند نارنج و پرتقال است ، و در باغهاى پرتقال معمولا چند اصله از درختهاى ديگر اين نوع را مىكاشتند . به عقيدهء ابن وحشيه ، اگر مركبات را با خون آب بدهند ، بهترين محصول بهدست مىآيد . مركبات را در مناطق گرم بين النهرين نيز مىكاشتند ، ولى بهترين مركبات در مناطق شمالى و طبرستان بهعمل مىآيد . درخت توت با ميوههاى رنگارنگ آن بيشتر بوسيلهء قلمه كاشته مىشد ؛ برگ آن از دومين سال قابل استفاده است .
انجير نيز ، از ميوههايى بود كه به ميزان زياد ، از راه نشاء و تخم بهعمل مىآمد .
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي ) — صفحة 220
مساهمون: مرتضى راوندى
ص٢٢٠