دارند و جمعيت آنها به يكميليون خانوار تخمينزده مىشود و مشتمل بر دو گروهند :
1 . سوداگران روستا : به اين گروه كه از لحاظ مالى و اقتصادى ، قويترين گروههاى اجتماعى روستاها بهشمارند ، كارشان دادوستد ، مغازهدارى ، سلفخرى و رباخوارى است ( ربا خواران در بعضى از نواحى روستايى وامهايى با بهرهاى حدود 40 % به زارعان مىدهند ) .
2 . كارگران روستا : اين گروه مشتملند بر همهء كارگران روزمزد ، اعم از كسانى كه در مزرعه كار مىكنند ( كار كشاورزى ) يا در ده به دشتبانى و كارگرى ( عملگى ) اشتغال دارند . اين گروه از فقيرترين و ضعيفترين گروههاى اجتماعى جمعيت روستانشين مىباشند .
كارگرانى كه در ده به كار قاليبافى اشتغال دارند ، از ديرباز در ايران ديده مىشدند .
ورود صنايع جديد به روستا ، جمعيت اين گروه را افزايش داده است .
بر دو گروه زارع و خوشنشين ، گروههاى مستقل و وابستهء زير را بايد افزود :
1 ) تراكتوررانان و افراد وابسته به آنها . 2 ) اداريها ، يعنى كارمندان دولت ، سپاهيان دانش ، بهداشت ، معلمان و ساير مأموران دولت . 3 ) كدخدايان ، مباشران ، مستأجران و بيكاران . » « 1 »
خردهمالكان
« پيش از اصلاحات ارضى ، گروهى از مالكان كه از يك هكتار زمين تا صد هكتار زمينهاى زراعى در روستاها صاحب بودهاند ، و در مواردى برزگر و رعيت هم داشتهاند ، خردهمالك محسوب مىشدند . خردهمالكان يكى از گروههاى مقتدر دهقانان را تشكيل مىدادند . . . » « 2 »
قشرهاى اجتماعى در دهات
« در اجتماع روستايى ايران بر روى هم شش گروه شغلى زندگى مىكنند . . . گروه اول ، افرادى هستند كه به دست خود و شخصا كار مىكنند ، و به امورى چون غلهكارى ، صيفىكارى ، و باغدارى مى - پردازند ، ولى درآمدشان جنبهء مزد ندارد و براساس مزارعه يا اجاره مبتنى است ، و در شمار خردهمالكان نيز نيستند . اين گروه را در نقاط مختلف ايران به عناوين متفاوت چون رعيت ، زارع ، و برزگر مىخوانند . . .
گروه دوم ، كسانى هستند كه وسايل و لوازم كشت و زرع را در اختيار گروههاى نخستين مىگذارند ؛ مانند گاودار و موجر تراكتور و مساعدهدهندهء بذر ، و مانند ايشان .
گروه سوم ، كسانى هستند كه از مالك ، زارع ، يا ساكنان ديگر مزد مىگيرند و خدماتى زراعتى براى آنها انجام مىدهند ؛ مانند مقنى ، درودگر روزمزد ، دشتبان ، چوپان ، ميراب ، عملهء ده ، و احيانا كارگر كشاورز .
گروه چهارم ، كسانى هستند كه احتياجات غير زراعتى كشاورزان را تأمين مىكنند ؛ مانند پيلهور يا فروشندهء دورهگرد ، كاسب مقيم ، تاجر ، آهنگر ، حمامى ، سلمانى ، قهوهچى ، ملاى ده ، معلم . . .
گروه پنجم ، مشتمل است بر صاحبان شغلهاى ممتاز روستايى ؛ چون مالك ، مستأجر ، حق -
هامش
( 1 ) . همان ، ص 31 - 130 ( به اختصار ) .
( 2 ) . همان ، ص 136 .