158 ، 588 ، 3 نفر مىشود . و جمعيت حدود 7 % دهكدهها ، يعنى 170 ، 5 دهكده ، بين 501 تا هزار نفر است كه مجموع جمعيت آنها به 320 ، 561 ، 3 نفر بالغ مىشود . و جمعيت حدود 2 % دهكدهها ، يعنى 862 ، 1 دهكده بين 001 ، 1 تا 000 ، 2 نفر است كه مجموع جمعيت آنها به 150 ، 511 ، 2 نفر مىرسد . و حدود 1 % ، يعنى 593 دهكده ، بين 001 ، 2 تا 000 ، 5 جمعيت دارند كه مجموع جمعيت آنها به 290 ، 708 ، 1 نفر مىرسد . . . « 1 »
برطبق سرشمارى 1345 ، در حدود 69 % از جمعيت روستايى كشور به كارهاى كشاورزى ، و حدود 19 % به مشاغل صنعتى ، و حدود ده درصد به مشاغل خدمات اشتغال دارند . درصد مشاغل غيرمشخص ، حدود يك درصد مىباشد . برطبق سرشمارى 1335 ، در حدود 75 % از جمعيت روستايى به كشاورزى و حدود 12 در صد به مشاغل صنعتى ، و حدود 9 درصد به مشاغل خدمات اشتغال داشتهاند ، و در صد مشاغل غيرمشخص ، حدود دو درصد بوده است . مقايسهء دو سرشمارى نشان مىدهد كه در فاصلهء ده سال ، در جامعهء روستايى ايران مشاغل كشاورزى كاهش يافته و به مشاغل صنعتى افزوده شده است . « 2 »
قشرهاى مختلف
دهقانان ( جمعيت روستايى ايران ) مشتملند بر زارعان صاحب نسق ( رعيتهاى سابق ) خوشنشينان ( روستاييان بىنسق ) و بخشى از خردهمالكان سابق .
زارعان گروه اصلى اجتماعى ايران در روستاها هستند كه به كار كشاورزى اشتغال دارند ، و بزرگترين گروه اجتماعى در نظام ارباب و رعيت سابق محسوب مىشدند كه صاحب نسق بودند ( نسقبندى عبارت است از اجراى نسق ، يعنى اجراى قواعد و نظام عرفى و حقوقى در امور زراعت ، و به عبارت ديگر ، نحوهء توزيع آب و خاك در بين زارعان ) و حق گاوبندى داشتند ، و با در نظر گرفتن عوامل پنجگانه در كار زراعت ، در سهمبردن از محصول شركت مىكردند . . .
زارعان صاحب نسق ، اين حق را با پيداكردن حق ريشه ، يعنى با كاركردن حداقل بيش از يك سال ، در زمين مزروعى ، پيدا مىكردند . نسق ، به ارث ، به فرزندان زارعان منتقل مىشد . . .
گاوبندى ، حقى بود كه زارعان و خردهمالكان سابق پس از كار بيش از يك سال در واحدهاى كار زراعى ، مانند بندها ، صحراها و غيره . . . پيدا مىكردند . گاوبندى ارتباط نزديكى با صاحب نسق بودن داشت ؛ به عبارت ديگر ، كسانى كه صاحب نسق بودند گاوبند محسوب مىشدند . « 3 »
خوشنشينها
« خوشنشينها ، يا روستاييان بىنسق ، يكى از بزرگترين گروههاى اجتماعى روستايى ايران پس از رعيتهاى سابقند . اين گروه با اينكه صاحب نسق نيستند و حق گاوبندى ندارند ، در امور اجتماعى و اقتصادى روستاها سهم مهمى
هامش
( 1 ) . همان ، ص 10 .
( 2 ) . همان ، ص 16 - 15 .
( 3 ) . همان ، ص 29 - 127 ( به اختصار ) .