قلههاى بلندترين كوههاى بريتانيا بلندتر است . ارتفاع تهران از سطح دريا 1270 متر ، و اصفهان تقريبا 1500 متر ، شيراز 1450 متر ، و مشهد 1000 متر مىباشد ؛ در حالىكه ارتفاع اسنودن « 1 » بلندترين قلهء كوههاى انگلستان 1000 متر است . بدين طريق ، حرارت هوا فوق العاده بيشتر است . . . » « 2 »
آثار كمى آب در ايران
يكى از مهمترين موانع و مشكلات امر كشاورزى در ايران كمى باران است . « . . . اگر متوسط بارندگى سالانهء كرهء ارض 86 سانتيمتر باشد ، متوسط بارندگى سالانهء اين فلات فقط حدود 28 سانتيمتر است ، و تازه با اين بارندگى كم ، در اثر تابش آفتاب و حرارت فراوان ، تبخير هم زياد است ؛ چنان كه در تهران اندازهء آن 13 برابر بارندگى است و در بيابانك ، كه پاى كوير است ، به حدود 62 برابر ميزان بارندگى مىرسد . . . اين مقدار باران به عدالت در سراسر نجد تقسيم نشده است . . . بيست و هفت درصد از كل باران فقط بر حدود 4 درصد از سطح كل فلات مىبارد كه ارتفاع باران در اين مناطق بيش از 500 ميليمتر در سال است ، و بقيهء 73 درصد باران بر 96 درصد از سطح فلات مىبارد كه مقدار آن از 200 ميليمتر در سال تجاوز نمىكند . و بسا جاها كه اندازهء باران آن در سال به 5 ميليمتر هم نمىرسد . . . اگر براى بسيارى از كشورهاى عالم مسألهاى به نام « آب » وجود ندارد و مانند هوا و آفتاب ، رايگان و بيدريغ است در برخى ديگر از كشورها و منجمله در ايران . . . رفع كمبود آب و ايجاد آبيارى مصنوعى از بزرگترين نتايج كار با عظمت و با اهميت انسان اين سرزمين است . . . » « 3 » پطروشفسكى در كتاب آبيارى در تركستان ، با استفاده از مطالعاتى كه به عمل آمده است ، مىنويسد : « اگر مجموع كارى را كه مردم « تورفان » براى حفر شبكهء مجارى زيرزمينى ، كه زندگى صدها خانواده را تأمين مىكند ، حساب كنيم و كار و وقتى را هم كه براى نگاهدارى و ترميم دايم آن صرف مىكنند به حساب آوريم ، دچار شگفتى خواهيم شد ؛ زيرا براى آبيارى زمينى به مساحت 160 « مو » ( يعنى 7 / 8 هكتار ) در منطقهء « خاندوآب » ، حفر قناتى كه طول آن در حدود 3 كيلومتر است ضرورت دارد .
يكچنين قناتى داراى مادرچاهى به عمق 90 متر است ، و با توجه به اينكه در هر كيلومتر از 100 تا 120 چاه بايد حفر شود و در سرتاسر طول قنات حدود 300 تا 360 چاه ضرورت دارد كه متوسط عمق آنها حدود 45 متر است و داراى مقطعى به وسعت 50 / 0 متر مربع است .
در اين صورت ، براى حفر چاهها احتياج به 57 هزار متر مكعب خاكبردارى و بيرون آوردن سنگهاست كه اگر خاك و سنگ مجراى زيرزمينى يا دهليز قنات را هم به آن اضافه كنيم در اين صورت ، جمع رقم خاك و سنگبردارى به 85 هزار متر مكعب بالغ خواهد شد ، كه هزاران متر مكعب اين مقدار را بناچار از عمق 4 تا 7 متر يا بيشتر بالا آوردهاند . . . يكى از قناتهاى گناباد داراى مادرچاهى به عمق 140 متر و طول 70 كيلومتر است . قنات ديگرى در يزد
هامش
( 1 ) .Snowdon( 2 ) . سيزده تن از خاورشناسان ، ميراث ايران ، ترجمهء دكتر محمد معين و ديگران ، ص 406 - 404 ( به اختصار ) .
( 3 ) . هوشنگ ساعدلو « آب در تمدن ايران و اسلام » ، مجلهء راهنماى كتاب ، فروردين 53 ، ص 30 به بعد ( به اختصار ) .