داشت ، از بين برد و پس از او داريوش به شمال غربى هند نفوذ كرد و در حدود سال 510 ق . م .
« سكولاكس » را مأمور كرد كه كوتاهترين راه دريايى ميان خليج فارس و دهانهء رود سند پيدا كند و پس از پيدا شدن و كشف اين راه ، داريوش ناوگانى به اقيانوس هند گسيل داشت .
پس از حملهء اسكندر و روى كار آمدن جانشينان او و ايجاد شهرهايى به نام اسكندريه ، روابط بازرگانى بين شرق و غرب همچنان ادامه يافت . مستعمرههاى يونانى فراوانى كه متعاقب حملهء اسكندر در آسياى غربى ايجاد شد تنها منبع انتشار فرهنگ و تمدن يونانى نبود ، بلكه از لحاظ اقتصادى و مبادلات بازرگانى نيز حايز اهميت بود ؛ و اين مستعمرات صدها سال باقى ماند .
اشكانيان نيز در دورهء طولانى فرمانروايى خويش ، كمابيش به دوام و استقرار مناسبات بازرگانى بين شرق و غرب علاقهمند بودند . مهمترين راه بازرگانى ميان امپراتورى روم و خاور دور از مرزهاى سوريه تا مرو امتداد داشت . اشكانيان اين شهر را به صورت بازارى درآوردند كه كالاهاى رومى و چينى باهم مبادله مىشد . بدون شك در سالهايى كه بين روم شرقى و اشكانيان حالت جنگ برقرار بوده ، مناسبات اقتصادى بين شرق و غرب با اشكالات فراوان روبرو مىشده است . پس از روى كارآمدن حكومت ساسانيان ،
تجارت در خشكى از راههاى كاروانرو قديم صورت مىگرفت . شاهراه بزرگ از تيسفون در كنار دجله كه پايتخت بود ، شروع مىشد و از حلوان و كنگاور به همدان مىرسيد . در همدان راهها منشعب مىشد ، يكى به سمت جنوب از خوزستان و فارس گذشته به خليج مىپيوست و ديگرى به رى مىرفت و از آنجا راههايى از كوههاى گيلان و البرز گذشته به بحر خزر منتهى مىشد ، يا از راه خراسان و درهء كابل به هندوستان اتصال مىيافت . راهى هم از تركستان و حوضهء تاريم به چين مىپيوست . از لحاظ ارتباط با دولت روم ، شهر نصيبين مركز مهمى به شمار مىرفت . » « 133 »
در دورهء ساسانيان ، فعاليتهاى بازرگانى بيش از ادوار پيش تحت مراقبت و نظارت جدى دولت قرار گرفته بود .
« . . . اين امر دولت را مجبور كرد براى وسايل متزايد حملونقل در جادهها ، شطوط و انهار ، ايستگاهها و كاروانسراها و آبانبارها بسازد . عمال مخصوص براى اين خدمت معين شده بود و ايستگاههاى سرحدى و بنادر دريايى را مراقبت و نظارت مىكردند . » « 134 » تجارت دريايى نيز در دورهء ساسانيان اهميت داشت . اردشير اول پسازآنكه بر « مسن » و « خاراسن » دست يافت ، در عمران بنادر و ايجاد بندرگاههاى جديد سعى كرد . به گفتهء رينو : « 135 »
ايرانيان رفتهرفته نيروى دريايى قابل توجهى به وجود آوردند ، كشتيهاى ايران متواليا در همهء درياهاى شرق سير مىكرد . در آغاز كار كشتيهاى رومى
هامش
( 133 ) . ايران در زمان ساسانيان ، پيشين ، ص 148 به بعد .
( 134 ) . ايران از آغاز تا اسلام ، پيشين ، ص 344 .
( 135 ) .Reinaud