كشور نفوذ فوق العاده داشت » « 51 »
« يكى از شخصيتهاى برجستهء مذهبى در عصر ساسانيان كرتير « 52 » است كه در زمان اردشير موقعيت مهمى نداشت ، ولى در عهد شاپور اول وى سرپرست انجمن مغان شد . در سنگنبشتهاى كه از آن دوران به يادگار مانده ، نام كرتير پس از نام نايب السلطنه ( بدخش ) و پيش از نام شهربان ( ساتراپ ) بيشابور و 15 دربارى ديگر ذكر شده است . در زمان هرمزد موقعيت اجتماعى كرتير ارتقا يافت و به فرمانروايى مغان كشور منصوب شد و به دريافت « كمر و كلاه » توفيق يافت . پس از آن همچنان مقام اجتماعى و مذهبى كرتير در ترقى بود تا درگذشت . » « 53 »
« . . . يكى از هيربذان معروف تنسر است كه در تأسيس و تشكيل دين رسمى زردشتى با اردشير بابكان همدست بود . . . روحانيان در روابط خود با جامعه وظايف متعدد و مختلف داشتهاند ؛ از قبيل اجراء احكام طهارت و اصغاى اعترافات گناهكاران و عفو و بخشايش آنان و تعيين ميزان كفارات و جرائم و انجام دادن تشريفات عادى هنگام ولادت ، و بستن كستيگ ( كمربند مقدس ) و عروسى و تشييع جنازه و اعياد مذهبى . اگر در نظر بگيريم كه ديانت زردشتى در كوچكترين حوادث و وقايع دخالت داشته و هرفردى در مدت شبانهروز بر اثر اندكى غفلت دستخوش گناه و گرفتار پليدى و نجاست مىشده است ، آنوقت آشكار مىگردد كه روحانيان طبقهء بيكارى نبودهاند و هريك از اين طبقه كه ارثا ثروتى نداشت ، به سهولت مىتوانست از راه مشاغل گوناگونى كه داشت توانگر شود . »
روزى چهاربار بايستى آفتاب را ستايش و ماه و آب را نيايش نمود . هنگام خواب و برخاستن و شستشو و بستن كمربند و خوردن غذا و قضاى حاجت و زدن عطسه و چيدن ناخن و گيسو و افروختن چراغ و امثال آن بايستى هركس دعايى مخصوص تلاوت كند . آتش اجاق هرگز نبايستى خاموش شود و نور آفتاب نبايد بر آتش بتابد و آب با آتش نبايستى ملاقات نمايد و ظروف فلزى نبايستى زنگ بزند ، زيرا كه فلزات مقدس بودند . اشخاصى كه به جسد ميت و بدن زن حايض يا زنى كه تازه وضع حمل كرده ، مخصوصا اگر طفل مرده از او به وجود آمده باشد ، دست مىزدند بايستى در حق آنها تشريفاتى اجرا كنند كه بسى خستگىآور و پرزحمت بود .
ارداى ويراز « 54 » كه از اولياى دين زردشتى است هنگام مشاهدهء جهنم درميان معذبين ، مثل قاتل و لواط و كافر و جانى ، افرادى را هم ديد كه به سبب استحمام در آب گرم و آلودن آتش و آب به اشياء پليد و سخن گفتن در حين تناول طعام و گريستن بر اموات و راه رفتن بدون كفش ، در رديف ساير گناهكاران معذب بودند .
روحانيان نه فقط مأمور اجراء تشريفات مذهبى بودند بلكه هدايت معنوى قوم و تهذيب نفوس نيز به عهدهء آنان بود . تعليمات بطور كلى اعم از ابتدايى يا عالى به دست
هامش
( 51 ) . همان ، 9 ص 138 و 13 ( به اختصار ) .
( 52 ) .Karder( 53 ) . دكتر رجبى ، « پيرامون كرتير و سنگنبشتهء او در كعبهء زرتشت » ، ( مجلهء بررسيهاى تاريخى ) . ص 27 به بعد .
( 54 ) .Ardayviraz