زن دارد برآنكه چنين نيست فضيلت دارد ، و مردى كه خانوادهاى را سرپرستى مىكند بر آنكه خانواده ندارد فضيلت دارد و ثروتمند برتر از مردى است كه ثروت ندارد . » زردشت از اهورامزدا مىپرسد : دومين نقطه كجاست كه زمين در آنجا خود را خوشبخت احساس مىكند ؛ اهورامزدا مىگويد : جايى است كه مؤمن در آن خانهاى بسازد و در آن كاهنى باشد و چهارپايان و زن و فرزندان و گلهاى در آن باشد و چهارپايان زاد و ولد كنند و زن ، فرزندان فراوان آورد و كودكان رشد كنند و آتش افروخته باشد و تمام پاكيزههاى زندگى در حال ترقى باشد . . . »
چون فرزندان به سن رشد مىرسيدند پدرانشان اسباب زناشويى ايشان را فراهم مىساختند . دامنهء انتخاب همسر وسيع بود زيرا چنان كه روايت شده ازدواج ميان خواهر و برادر و پدر و دختر و مادر و پسر معمول بوده است .
كنيزك و همخوابه گرفتن عنوان تجملى داشت كه تنها مخصوص ثروتمندان بود .
اعيان و اشراف چون براى جنگ به راه مىافتادند پيوسته دستهاى از اين همخوابگان با خود همراه مىبردند . شمارهء كنيزكان حرم شاهى در دورههاى متأخر شاهنشاهى را ميان 329 و 360 گفتهاند ، چه در آن زمان عادت براينجارى شده بود كه جز در مورد زنان بسيار زيبا هيچ زنى از زنان حرم دوبار همخوابهء شاهنشاه نشود .
فرزند داشتن نيز مانند زناشويى از اسباب بزرگى و آبرومندى بود . پسران براى پدران خود سود اقتصادى داشتند و در جنگها به كار شاهنشاه مىخوردند ولى دختران طرف توجه نبودند . . .
شاهنشاه هرسال براى پدرانى كه پسران متعدد داشتند هدايايى مى - فرستاد تو گويى بهاى خون آن فرزندان را از پيش مىپرداخت . زنان شوهردار يا دوشيزگانى را كه از راه زنا باردار مىشدند و در صدد سقط جنين برنمىآمدند ممكن بود ببخشند ، چه بچه انداختن در نظر ايشان بدترين گناه بود و مجازات اعدام داشت . « 194 »
همانطور كه اكثر مستشرقين و ايرانشناسان اظهارنظر كردهاند در ايران باستان غير از زنان وابسته به طبقهء اشراف ، ساير زنان از قيد حجاب آزاد بودند . مؤيد اين مطلب اينكه اخيرا در گورگانهاى ( مقبرههاى ) پازيريك » ( واقع در شوروى ) قطعهفرش كوچكى مشتمل بر مربعهاى كوچك به دست آمده كه يكى از مستشرقين شوروى به نام « رودنكه » آن را متعلق به عهد هخامنشى مىداند . روى هرمربع صحنهاى مشتمل بر چهار زن كه در مقابل آتشدان مشغول انجام مراسم مذهبى هستند ديده مىشود . در اين نقوش لباس زنان به رنگ زرد ، قرمز و قهوهاى نشان داده شده است . بدنشان سفيد ، چشمها قهوهاى و موى آبى است و در روى لباس آنها تزييناتى ديده مىشود . اين فرش ظريف كه در هرسانتيمتر مربع آن از يكطرف 22 گره و از طرف ديگر 24 گره زدهاند ، نشان مىدهد كه زنان عهد هخامنشى چهرهء خود را نمىپوشانيدند .
هامش
( 194 ) . تاريخ تمدن ( كتاب اول - بخش اول ) ، پيشين ، ص 551 و 552 .