بهاى ملك بود . » « 156 » پس از روى كار آمدن حكومت هخامنشيان رؤساى قبايل قدرت ديرين خود را از كف دادند . حكام محلى يعنى شهربانان جانشين آنها شدند و همين شهربانان مسؤول امنيت راهها ، جمعآورى ماليات و ادارهء شهرستان خود بودند . مالياتى كه مردم مىپرداختند قسمتى نقدى و قسمتى جنسى بود .
كشاورز ايرانى قرن پنجم ق . م . از : دياكونف ، « تاريخ ماد »
امستد در تاريخ شاهنشاهى هخامنشى مدارك و آمار جالبى از زندگى اقتصادى مردم و افزايش روزافزون هزينهء زندگى در آن ايام به دست مىدهد و به خوبى آشكار مىسازد كه از آغاز حكومت هخامنشى بتدريج اختلاف و فاصلهء طبقاتى بيشتر مىشود و زندگى طبقات زحمتكش ، بيشازپيش ، با رنج و محروميت قرين مىگردد . امستد مىنويسد ، از الواحى كه به دست آمده پيداست كه روستاييان از پشم گلههاى بزرگ گوسفند و بز ، پوشاك زمستانى خود را تأمين مىكردند .
در پادشاهى كورش ، بيشازپيش ، گلههاى بزرگ در انحصار پرستشگاهها بود و آمار دقيقى از زايش ، تلفات به دست جانوران وحشى ، و از دزدى آنها مىگرفتند .
در يك لوح ، كه سياههء درآمد يك پرستشگاه را داده ، از پنج تن پشم گوسفند و چند صد پوند موى بز ياد شده است . پرستشگاه ديگرى نزديك هفتهزار گوسفند يك جا دريافت داشت . انحصار پرستشگاهى قيمتها را نيز بالا برد . حتى در يك عمده - فروشى با يك شكل « 157 » فقط دو پوند پشم مىشد خريد . توانگران پانزده شكل كه بيش از درآمد يكسالهء يك روستايى بود ، براى فقط يك پوند پشم كه با رنگ گران ارغوانى رنگرزى شده بود مىپرداختند . با اين وضع اگر روستايى يك جامهء نو در سال مىخريد در واقع خوشبخت بود .
قبل از استقرار حكومت هخامنشى طبقات پايين با آشاميدن مقدار زيادى شير و خوردن گوشت و پنير زندگى بهترى داشتند ولى از دورهء كورش به بعد ، آثار يك جامعهء طبقاتى بيشتر آشكار مىشود كه طبقات زحمتكش بيشازپيش از خوراك و پوشاك كافى بىنصيب مىشوند .
تقريبا همهء چهارپايان باركش ، كه براى شخم زدن كشتزارها لازم بود ، از آن ملكهاى بزرگ پرستشگاهى بود و با رعيت و آهن خيش به پيمانكاران وام داده مىشد . معمولا براى هرورز گاو . . . يك رعيت و يك خيش مىدادند .
كشاورزان خصوصى ناچار بودند براى خود گاو بخرند . . . به موازات چيزهاى ديگر ، در دورهء هخامنشى قيمت گاو نيز بالا رفت . در اثر رقابت پرستشگاهها كشاورز مستقل
هامش
( 156 ) . همان ، ص 51 و 52 .
( 157 ) .Shekel: واحد پول و تقريبا معادل يك دلار است .