سومى خبر مىآورد كه بيمارى در اسبها و استرها افتاده است . روزى نيست كه اين قبيل خبرها خاطرم را ملول نكند . » « 145 »
2 . مغها يا روحانيان
اين طبقه كه همان كاهنان و مجريان مقررات مذهبى بودند مقام و موقعيت مهمى نداشتند ، شغل آنها موروثى بود ، در اجراى مراسم قربانى ، تعبير خواب و تعيين ايام سعد و نحس شركت مىكردند ، گاه در فعاليتهاى پزشكى و مداواى بيماران نيز دست در كار بودند . تا ظهور حكومت ساسانيان كه مذهب زردشت رسميت يافت روحانيان در امور مملكتى نفوذى نداشتند ولى با مردم كمابيش در تماس بودند .
« همهء قربانيها مىبايست با حضور مغان انجام گيرد . . . ايشان بعضى از مزاياى سياسى و دينى را دارا بودند . اعمال مغان در زمان هخامنشيان كه طبق همهء قوانين و شواهد ، روحانيت را از مادها به ميراث بردهاند ، بسيار مهم بود . مغان همراه سپاه مىرفتند تا قربانيها را اجرا كنند ، آنان خواب را تعبير مىكردند و در تاجگذارى شاه جديد كه تشريفات آن در معبد پازارگاد انجام مىشد شركت مىنمودند . همچنين ايشان مسؤول تربيت جوانان و نگهبان مقابر شاهى مانند آرامگاه كورش بودند . دربارهء اصل آنان كه با پارسيان فرق داشتند اطلاعات اندكى در دست است . آنان گروهى مجزا را تشكيل مىدادند و ازدواج با محارم نزديك را تجويز مىكردند . در فلسفهء عالم هستى به دو اصل خدا و اهرمن قائل بودند . در برابر پارسيان كه مردگان خود را دفن مىكردند ، مغان اجساد را در معرض سباع يا طيور طعمهخوار مى - گذاشتند تا آنها را پاره كنند . مىدانيم كه در آرامگاه كورش جسد حنوط شدهء شاه بزرگ را در تختى زرين خوابانيده بودند . . . همچنين تهيهء « هوم » كه مشروبى سكرآور بود ، به عهدهء مغان محول بود . . . هرودت مىگويد كه پارسيان نه معبد داشتند و نه قربانگاه و نه مجسمههاى خدايان ؛ و از نظر يونانيان او راست گفته است ، پارسيان معابدى داراى مذبح نداشتند . . .
معهذا ايشان معابدى داشتند و ما سه تاى آنها را كه متعلق به عهد هخامنشى است ، مىشناسيم . . .
در اينجا مغ ، آتش مقدس را نگهبانى مىكرد . تشريفات دينى را در هواى آزاد انجام مىدادند . . . همهء نقوش برجسته بر فراز مقابر هخامنشى ، شاه را ، درحالىكه برابر قربانگاهى كه در آتش مقدس مشتعل است ، نشان مىدهد . » « 146 »
به عقيدهء محققان شوروى در عهد هخامنشى « روحانيان و كاهنان در جامعه از لحاظ سياسى و اقتصادى نيروى بزرگى شمرده مىشدند و داريوش به منظور جلب مساعدت ايشان اقدامات فراوان براى حفظ مبانى رفاه و آسايش كاهنان به عمل آورد و املاك و عوايد معابد را از ورشكستگى محفوظ مىداشت . » « 147 »
نويسندگان پيشواى دين زرتشتى را مغ مىخواندند .
هامش
( 145 ) . كورشنامه ، پيشين ، ص 301 .
( 146 ) . ايران از آغاز تا اسلام ، پيشين ، ص 148 تا 153 ( به اختصار ) .
( 147 ) . ايران از دوران باستان تا پايان سدهء هجدهم ، پيشين ، ص 33 .