و هشت گاوميش حركت مىكرد . اين گردونهها كه در پشتسر پيادهنظام قرار داشت ، در صورت هجوم قواى حريف ماد ، آنها را در زير باران تيروكمان قرار مى - داد تا پيادهنظام فرصت خودآرايى و حملهء مجدد را به دستآورد . . . در جنگ « تمبره » در جلو سپاه كورش يكصد ارابهء داسدار قرارداشت . پيادهء سنگين اسلحه در دوازده صف و سوار نظام در چهار صف قرار داشتند ، زوبيناندازان در خط دوم و كمانداران در خط سوم و قواى احتياط پياده در خط چهارم قرارگرفته بودند . در زمان داريوش ، ارتش ايران بيشازپيش رو به كمال رفت . وى علاوه بر سپاه جاويدان ، كه به ده هزار نفر مىرسيد ، پادگانهاى ثابتى براى حفظ امنيت استانها و جلوگيرى از تجاوز احتمالى همسايگان برقرار كرده بود .
گزنفون مىنويسد كه : « شاه به نيروى هرولايت و پادگانهاى قلاع اهميت بسيار مىداد .
تدابير جنگى
فرماندهان هخامنشى از ديرباز ، اگر دشمن پيشروى مىكرد ، همهء آباديها و منابع غذايى مسير او را از بين مىبردند . ريچاردن فراى به استناد نوشتههاى گزنفون ، مىنويسد : « ايجاد تباهى و سوختن همهء آباديها در برابر پيشروى دشمن يكى از روشهاى نظامى رايج هخامنشيان بود . » « 98 »
قبل از آغاز جنگ ، خواندن سرود و نواختن شيپور و طبل و دهل براى تحريك سربازان معمول بود .
ايجاد كومههاى خاك ، و ساختن برجها ، و قطع ارتباط شهرهاى محاصره شده با دهات ، جلوگيرى از رسيدن آذوقه به شهرهاى محاصره شده ، از تدابير جنگجويان قديم بود . هنگام تسخير شهرها ، از منجنيقها براى خراب كردن ديوار شهر ، استفاده مىكردند و با نردبان از در و ديوار شهر بالا مىرفتند . دروازهها را با آتش مىسوزاندند و با تبر و نيزه به جنگ مدافعين مىرفتند .
در اين موارد ، اهالى شهر نيز آرام نمىنشستند ، آنها نيز با انداختن سنگهاى بزرگ و كوچك بر سر دشمنان و ريختن روغن داغ و آبجوش و ريگ سرخ و قير جوشان ، دشمن مهاجم را ناراحت و گاه وادار به عقبنشينى مىكردند . غير از سپر و نيزه و تير و كمان ، ارابههاى جنگى مخوفترين وسايل تهاجمى بهشمار مىرفت . به تحريك احساسات و تهييج قواى روحى نيز اهميت مىدادند و با خواندن خطبهها ، رجزها ، و نواختن كرناى مقدس ، روحيهء سربازان را تحريك مىكردند . اشعيا مانند بسيارى از بشردوستان عهد عتيق آرزوى صلحوصفا داشت و مىگفت :
« وقتى خواهد آمد كه شمشيرهاى خود را براى گاوآهن و نيزههاى خود را براى ارهها خواهند شكست و ديگر جنگ نخواهد بود . »
كندن خندق ، و موضع گرفتن در بالاى آن ، و حفر جويى عميق ، از تدابير جنگى بود و با اين اقدام تا مدتى از حملهء دشمن جلوگيرى مىكردند . در تاريخ هرودت و كورشنامهء گزنفون به بسيارى از رموز و خصوصيات جنگهاى عهد باستان اشاره شده است .
هامش
( 98 ) . ميراث باستانى ايران ، پيشين ، ص 181 .