آشكار ساخت . در سال 1924 « سرجان مارشال » و همكاران او در كرانهء باخترى سند سفلى به آثارى برخوردند كه از قديميترين يادگارهاى تمدن انسانى است .
سرجان مارشال دربارهء آثار مكشوفه چنين مىگويد :
اين اكتشافات ثابت مىكند كه در سند و پنجاب ، طى هزارهء چهارم و سوم پيش از ميلاد ، يك زندگى شهرى بسيار مترقى وجود داشته است . وجود چاهها و گرمابهها و مجارى فاضلآب مجهز ، در اغلب خانهها ، دلالت دارد بر اينكه وضع اجتماعى مردم آن منطقه با وضع مردم سومر برابر بوده ، و بر وضعى كه در مصر و بابل حكمفرما بوده برترى داشته است . . . حتى در « اور » خانهها به هيچوجه از لحاظ كيفيت ساختمان با منازل موهنجو قابل مقايسه نيست . ازجمله اشياء مكشوفه ، ظروف منزل ، لوازم آرايش ، ظروف سفالى و منقوش كه هم با دست و هم با چرخ ساخته شده ، مهرههاى نرد و شطرنج و سكههاى قديمى ، كاشىكارى بسيار عالى كه حجارى آن خيلى بهتر از سنگتراشيهاى سومرى است ، سلاحهاى مسين و يك مدل از گارى دوچرخه . . . دستبندهاى زرين و سيمين ، گوشوارهها ، گردنبندها و ساير جواهراتى كه به گفتهء مارشال ، گويى از يك جواهرفروش « بونداستريت » به دست آمده نه از يك خانهء ماقبل تاريخى پنجهزار سال پيش . « 88 »
پسازآنكه آرياييها بر طوايف مترقى ساكن هند متناوبا حمله كردند ، موفق شدند با نيروى جنگى خود براى حشم خود ، زمين و چراگاهى تأمين كنند و به كشت و زرع پردازند .
آنها دولتهاى كوچكى تشكيل دادند . هريك از اين دولتها بوسيلهء پادشاهى اداره مىشد و قدرت و اختيارات اين پادشاه در دست شورايى از سلحشوران بود و هرطايفه را « راجه » يا رئيسى رهبرى مىكرد .
آرياييها مانند همهء اقوام ديگر ، مقرراتى براى ازدواج داشتند ؛ آنها نمىتوانستند با خويشان خيلى نزديك و افرادى خارج از نژاد خود ازدواج كنند .
طرز زندگى
هنديهاى آريايى در آغاز امر ، از راه جنگ و غارتگرى امرار معاش مىكردند و سپس از راه گلهدارى و كشتوزرع گذران مىكردند ؛ زيرا تا فرارسيدن انقلاب صنعتى كه ما در آن به سر مىبريم ، اساس زندگى اقتصادى و سياسى آنان به همان صورت عصر نوسنگى باقىمانده بود .
صنايع دستى در بين صنعتگران و شاگردان تازهكار رواج داشت و پانصد سال پيش از ميلاد ، سازمان نيرومند اصناف مختلف ، فلزكاران ، درودگران ، سنگتراشان ، دباغان ، صنعتگران عاج ، سبدسازان ، نقاشان خانه ، تزيينكنندگان ، كوزهگران ، رنگسازان ، ماهيگيران ، دريانوردان ، شكارورزان ، داماندازان ، قصابان ، قنادان ، آرايشگران ، ريشتراشان ، مشتومالگران ، گاو - فروشان و آشپزان ، در اين كشور كهنسال وجود داشته است . فهرست اين اصناف ، معرف ميزان تمدن و تنوع زندگى مردم آن سامان است . اصناف امور داخلى خود را حل و تسويه مىكردند .
هامش
( 88 ) . تاريخ تمدن ( كتاب اول - بخش دوم ) ، پيشين ، ص 578 به بعد .