شرح
( 59 ) . جامع : « كه شاه شجاع پيش دشمنان گرفته در بستر استراحت آسوده » و چنين است عينا عبارت نسخهء لندن .
( 60 ) . حافظ : « دليران لشكرش دست از ترتيب سلاح بازداشته بودند و در زلف مشكين ملاح و لب ميگون اقداح آويخته . لاجرم چون دشمن تاخت كرد ، شيرافكنان سپاه در بند آهوان دلفريب مانده بودند و عقابان جان شكار به دام طاوسان رعنا گرفتار شده . شاه سلطان چندان كه نوكران را طلب كردند جز اندكى حاضر نگشتند و هرچند از چپ و راست دوانيد ، غير از معدودى چند با او اتصال نيافت . »
( 61 ) . حافظ : « بعد از اطفاى نائرهء جدال ، فرمان مطاع صادر شد كه امرا و سرداران لشكر ، با تمام لشكر ، هركس را كه اسير و گرفتار كرده بودند جملگى به تيغ بگذرانيدند . چنانكه از كشته پشتهها ساختند كه سر به فلك اثير مىرسانيد و از هر گوشه جوى خون روان گرديد كه با محيط دم برابرى مىزد . »
( 62 ) . اين وزير همان است كه حافظ در غزلى زيبا از او نام برده است :بخواه جام صبوحى به ياد آصف عهد * وزير ملك سليمان عماد دين محموددر غزلى به مطلع :كنون كه در چمن آمد گل از عدم به وجود * بنفشه در قدم او نهاد سر به سجود
بنوش جام صبوحى به نالهء دف و چنگ * ببوس غبغب ساقى به نغمهء نى و عود( 63 ) . در ذيل تاريخ گزيده همهجا « فهندر » آمده و در جامع التواريخ « قهندز » . اما صورت درست همان است كه در متن آمده است . براى اطلاع بيشتر رجوع شود به مقالهء علامهء مرحوم محمد قزوينى تحت عنوان « قلعه بندر شيراز » در مجلهء يادگار ، سال 2 ، شمارهء 7 ، ص 28 تا 37 و ( فارسنامهء ناصرى ، ج 2 ، ص 333 ) و ( آثار عجم فرصت شيرازى ، ص 416 تا 418 )
( 64 ) . جامع : « از آنجا نطاق ارزانى فرمود . »
( 65 ) . حافظ : « از معالى همت بلند و مكارم جود بيكران ، خزاين و دفاين شيخ ابو اسحق كه در آن قلعه بود اصلا بهنظر التفات در نياورد و از ذخاير اموال و دفاين مغيبات قطعا باز نپرسيد . »
( 66 ) . المعتضد باللّه ابو الفتح ابو بكر بن المستكفى از 753 تا 763 عنوان خلافت داشت . بايد دانست كه پس از فتح بغداد بهدست هلاگو خان مغول و قتل آخرين خليفهء عباسى در بغداد ، المستنصر باللّه ابو القاسم احمد بن الظاهر بامر اللّه كه در زندان بود به مصر گريخت و در 13 رجب 659 بابيرس از مماليك مصر با او بيعت كرد و از آن پس دور خلفاى عباسى در مصر آغاز شد . اين خلفا كه اغلب دستنشاندهء مماليك بودند هفده نفر هستند و دورهء خلافت آنان تا 923 ادامه يافت تا اينكه سلطان سليم پادشاه عثمانى بساط آنان را برچيد . رجوع شود به تاريخ الخلفاى سيوطى ، نسبنامهء خلفا و شهرياران ( ترجمهء فهرست زمباور ) قسمت پنجم و تاريخ عصر حافظ حواشى صفحات 175 - 174 .
( 67 ) . حافظ : « داعيهء تسخير عراق و آذربايجان در خاطرش بود . خواست كه قواعد حكومت خود را استحكامى دهد انديشهء بيعت خلفاى عباسى پيشنهاد ضمير ساخت و از اولاد