و در آيه :
وَ إِذَا السَّماءُ فُرِجَتْ
( 9 / مرسلا ) يعنى وقتى كه آسمان شكافته شود [ و نظم كنونيش تغيير شكل يابد ] .
فَرَج : بر طرف شدن غم و اندوه است ، مىگويند :
فَرَّجَ اللّهُ عنك : خداى غم و اندوهت را از تو دور كند .
قوسٌ فَرْجٌ : كمانى كه دو طرفش باز است .
رجلٌ فَرْجٌ : مردى كه راز خويش كتمان نمىكند و نيز - رجلٌ فَرَجٌ - يعنى مردى كه پيوسته خود را برهنه مىكند .
فَرَارِيجُ الدجاج : جوجههايى كه تخم را مىشكافند .
دجاجةٌ مُفْرِجٌ : مرغى كه جوجههايى دارد .
مُفْرَج « 1 » : كشتهاى كه قومش او را يافتهاند و معلوم نيست چه كسى به قتلش
هامش
ما فوق ما نه مرز و حدى دارد و نه شكاف و فاصلهاى ميان اجزاء آن هست ، باشد تا انسانهاى آينده با ساختن ابزار و وسايل دقيق و جهانشمول ، چنين حقيقتى را كه قرآن بيان داشته ثابت كنند و بنگرند ، و در آن صورت پرسش مىشود كه آيا اين انسان مغرور ، تسليم نظم دهنده لطيف و حكيم جهان خواهد شد يا نه ، سؤالى است كه پاسخ آن را وجدان بيدار آيندگان خواهد يافت .
( 1 ) در حديثى از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله روايت شده كه فرموده : « لا يترك فى الاسلام مفرج » كه علماء در ذيل واژه مفرج و اين حديث نظراتى اظهار كردهاند :
ابو عبيده مىگويد : مفرج - كسى است كه اسلام مىآورد و چون سرپرستى ندارد اگر جنايتى مرتكب شد ديهاش به عهده بيت المال است .
( النهايه 3 / 423 ابن اثير ) منذرى از ثعلب نقل مىكند كه - مفرج - كسى است كه وام سنگينى دارد و عشيرة و خانوادهاى ندارد ولى ابن اعرابى - مىگويد مفرج كسى است كه مالى ندارد و مفرج كسى است كه خانوادهاى ندارد كه در اين صورت بنا به حديث پيامبر .