وَ الْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ
( 191 / بقره ) « 1 » .
إِنَّ الَّذِينَ فَتَنُوا
الْمُؤْمِنِينَ ( 10 / بروج ) .
و آيه :
ما أَنْتُمْ عَلَيْهِ بِفاتِنِينَ
( 162 / صافات ) يعنى شما براى او به مصداق گمراهان نيستند .
و در آيه :
بِأَيِّكُمُ الْمَفْتُونُ
( 6 / قلم ) ، اخفش گفته است -
الْمَفْتُونُ
- در اينجا همان - فتنه - است ، چنان كه مىگويى - ليس له معقول - يعنى عقلى ندارد و عبارت :
و خذ ميسوره و دع معسوره : سهل و آسانش را بگير و ناگوار و سختش را رها كن و واگذار ، پس تقديرش بِأَيِّكُمُ الْفُتُونُ است .
ديگرى غير از اخفش گفته است در آيه :
( بِأَيِّكُمُ الْمَفْتُونُ
- 6 / قلم ) حرف ( ب ) زايد است مثل حرف ( ب ) در آيه
كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً
79 / نساء ) يعنى خداى از نظر شهادت كافى است .
و آيه :
وَ احْذَرْهُمْ أَنْ يَفْتِنُوكَ عَنْ بَعْضِ ما أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكَ
( 49 / مائدة ) .
كه با حرف ( عن ) متعدّى شده است و به معنى - خدعوك - است چنان كه معنى آن را با - عن - براى متعدى شدن اشاره كرده است « 2 » .
هامش
( 1 ) فتنه انگيزى و ايجاد فتنه ، گرانبارتر و شديدتر از قتل و كشتن است .
( 2 ) اى پيامبر به هر چه بر تو نازل شده است ميانشان داورى كن ، هوسها و اميالشان را پيروى مكن و از آنها بر حذر باش كه از بعضى چيزها كه خداوند بر تو نازل كرده است دورت كنند و در بارهات خدعه مىكنند .
در حديثى از حضرت رضا در تفسير :( الم ، أَ حَسِبَ النَّاسُ . . . .- 1 / عنكبوت ) هست كه مىگويد يعنى در دين آزموده ميشويد همانگونه كه طلا در كوره آزموده مىشود و سپس همانند زر و سيم خالص ميشويد . ( مجمع البحرين 6 / 296 ) .