و در آيه :
وَ الَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ
( 11 / نور ) اشاره به كسى است كه حديث افك را بوقوع آورد و نيز تنبيهى است بر اينكه هر كسى سنت قبيحى را بوجود آورد و پايهگزارى كند كه باعث پيروى ديگران از آن سنت زشت شود گناهش بزرگتر است .
و در آيه :
إِلَّا كِبْرٌ
ما هُمْ بِبالِغِيهِ ( 56 / غافر ) يعنى مگر كسى كه تكبر ميورزد و نيز گفتهاند :
ما هُمْ بِبالِغِيهِ
( 56 / غافر ) يعنى در سن و عمر خويش به كار بزرگى نميرسند « 1 » مثل آيه :
وَ الَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ
( 11 / نور ) .
كِبْر و تَكَبُّر و اسْتِكْبَار - در معنى به هم نزديكند ، پس كبر حالتى است كه انسان با بزرگ ديدن خويش به آن صفت مخصوص مىشود و همانست كه انسان جان و وجود خويش را از غير خويش بزرگتر مىبيند ، بزرگترين و سنگينترين تكبرها ، تكبر بر خداوند در خوددارى از قبول حق و عدم اقرار به آن در پرسش است .
اسْتِكْبَار - دو وجه دارد :
اول - اينستكه انسان قصد كند و بخواهد كه بزرگ شود و اگر اين حالت در مورد چيزى كه لازم و واجب مىشود يا در مكان و زمانى كه بزرگى و استكبار
هامش
( 1 ) مىگويد كسانى در مورد آيات خداوند بدون دليلى كه به آنها رسيده باشد مجادله مىكنند و در دلهاشان تكبر و خود بزرگبينى هست اينان هرگز به حق نميرسند و تو از آنها به خدا پناه بجوى كه او شنوا و بيناست بگفته سعدى - بر او علم يك ذره پوشيده نيست - كه پيدا و پنهان به نزدش يكى است .