قيض
: در آيات :
قَيَّضْنا
لَهُمْ قُرَناءَ ( 25 / فصلت ) « 1 » .
وَ مَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمنِ نُقَيِّضْ
لَهُ شَيْطاناً ( 36 / زخرف ) .
يعنى : كسى كه از ياد خداوند منحرف و روى گردان شود « 2 » . به سبب اينكه شيطان بر او مانند پوست بر روى پوست مستولى مىشود .
القَيْضُ على البيض : كه مثلى از عمل شيطان است ، يعنى مثل پوست خارجى تخم مرغ كه بر روى پوست داخلى قرار دارد [ كه كنايه از مستولى شدن نفس و شيطان بر چنان كسانى است . ] « 3 »
هامش
( 1 ) و برايشان همدمانى گماشتيم .
( 2 ) فعل نقيّص - كه فاعلش خداوند است و گماردن شيطان بر كسى كه از ياد خدا دورى مىكند همان فرجام و نتيجه دورى كردن او از خداست كه آغاز همه عقوبات و پاداشها حتى در باره انبياء كه به پيامبرى برگزيده ميشوند از خود انسانها و پيامبران است .
( 3 ) قيّض ، يقيّض تقييضا - يعنى فراهم كردن و وسيله و آمادگى ، اين گونه فراهم ساختن در امور خير و شر هر دو به كار ميرود آنچه كه در قرآن آمده به صورت عواقب كارهاى ناروا است ، مثل دور شدن از ياد خداى و قرين ساختن همراهان غير صالح و در حديث به صورت نيكوى آن هست ، مثل : « ما اكرم شابّ شيخا لسنّه الّا قيض اللّه له من يكرمه عند سنه » يعنى هيچ جوانى ، كهنسال پيرى را اكرام نكرد مگر اينكه خداوند برايش كسانى كه در پيرى و همان سن و سال اكرام و احترامش بنمايند براى او قرار داده است ، در دعا آمده است كه :
« و قيّض لى منها ولدا طيّبا » خداوندا از همسرم برايم فرزندى پاك فراهم ساز . ( مجمع البحرين 4 / 228 - لس 7 / 225 ) .