در آينده است يعنى آن فعل پى در پى انجام مىشود كه هر حالتى در آن غير از حالت ديگر است ، مثل آيه :
قَدْ يَعْلَمُ اللَّهُ الَّذِينَ يَتَسَلَّلُونَ مِنْكُمْ لِواذاً
( 63 / نور ) يعنى خداوند حال كسانى را از شما كه احيانا از جنگ مىگريزند و از حكمش سرمىپيچند و رخ پنهان ميدارند ميداند « 1 » .
قَدْ - و - قط - اسم فعلهائى هستند در معنى حسب يعنى بسنده و كافى .
مىگويند : قَدْنِي كذا و قطنى كذا : [ آن چيز مرا بس است و كافى ] كه - قَدِي - نيز حكايت شده .
هامش
( 1 ) قد - پنج معنى دارد :
1 - در معنى وقوع فعل يا ( توقع ) كه نقيض ( ما ) نافيه است . قد يخرج زيد دلالت دارد بر اينكه خارج شدن زيد مورد انتظار و واقع شدنى است اما در ماضى معنى انتظار از آن فهميده نميشود زيرا فعل ماضى واقع شده است ، خداى تعالى گويد :( قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ- 2 / مؤمنون ) :
زيرا مؤمنين انتظار داشتند كه حال خويش را در پيشگاه خدا دانسته باشند .
2 - در معنى نزديكى ( تقريب مثل آيه :قَدْ فَصَّلَ لَكُمْ ما حَرَّمَ عَلَيْكُمْ- 119 - انعام ) كه معنى فعل را به زمان حال داخل و نزديك مىكند .
3 - در معنى اندك بودن و كمى ( تقليل ) ، مثل آيه :قَدْ يَعْلَمُ ما أَنْتُمْ عَلَيْهِ- 64 / نور ) يعنى ايشان كم از حال شما ميدانند .
4 - در معنى تكثير و زيادى ، مثل آيه :قَدْ نَرى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّماءِ- 144 بقره ) خداوند توجه تو را در آسمان به افزونى ميداند و مىبيند .
5 - براى تحقق ، در آيه :قَدْ نَعْلَمُ إِنَّهُ لَيَحْزُنُكَ- 33 / انعام ) محققا خداوند مىداند كه ترا محزون مىكند ( البرهان فى علوم القرآن / رزكشى 4 / 305 ) .