كه اين فهماندن از جانب خداى يا به اين است كه :
1 - خداوند براى او نيروى فهم زيادى قرار داد كه به وسيله آن نيرو خوبى را ادراك كرد .
2 - و يا به اين است كه فهم مقصود را در خاطرش و قلبش القاء كرد .
3 - و يا به اين است كه به او وحى نمود و او را به آن وحى مخصوص گرداند .
أَفْهَمْتُهُ : وقتى است كه به كسى چيزى را بگويى تا اينكه آن را تصور كند .
اسْتِفْهَامٌ : طلب فهم كردن از ديگرى است كه او را بفهماند .
فوت
: الفَوْتُ : دور شدن چيزى است از انسان ، بطوريكه ادراكش و رسيدن به او برايش مشكل باشد و ميسور نباشد .
در آيه :
وَ إِنْ فاتَكُمْ
شَيْءٌ مِنْ أَزْواجِكُمْ إِلَى الْكُفَّارِ ( 11 ممتحنه ) « 1 » .
لِكَيْلا تَأْسَوْا عَلى ما فاتَكُمْ
( 23 / حديد ) « 2 » .
هامش
ابو منصور ازهرى : معانى عقل و شناخت يا معرفت را در باره فهم ذكر مىكند .
فهمت الشىء اى عفلته و عرفته ، و تفهم : وقتى است كه در فهم چيزى زحمت باشد .
( تهذيب اللغه 33516 ) .
ولى نظر راغب كه با استناد به آيه اظهار شده فهم ، نه عقل و نه علم و نه معرفت است بلكه حالتى است كه هر چيز خوب و نيك را در مىيابد و تحقيق مىكند و حال اينكه با عقل و علم و معرفت هر چيز خوب و بد شناخته و دانسته مىشود .
( 1 ) و هر گاه زنانى از شما سوى كفار رفتند و از شما دور شدند .
( 2 ) تفسير آيه 23 حديد بطور كامل در نهج البلاغه اينچنين آمده است كه : و قال عليه السّلام : الزهد كلمة بين كلمتين من القرآن ، قال اللّه سبحانه :لِكَيْلا تَأْسَوْا عَلى ما فاتَكُمْ وَ لا تَفْرَحُوا بِما آتاكُمْ- يعنى : كسى كه بر گذشته افسوس نخورد و مأيوس نشد و بر آينده و آنچه كه پيش مىآيد فرحناك نشد زهد را از دو طرف فرا گرفته است .
( نهج البلاغه 553 ) پس چنان حالتى زهد است .