فِقْه - علم به احكام شريعت است .
فَقُهَ الرجلُ فَقَاهَةً : وقتى است كه شخصى فقيه شود و همچنين فَقِهَ : فقه را فهميد :
فَقَّهَهُ : او را فهماند .
تَفَقَّهَ : وقتى است كه كسى فقه را بخواهد و دنبال كند و در آن تخصص يابد ، در آيه :
لِيَتَفَقَّهُوا
فِي الدِّينِ ( 166 / توبه ) « 1 »
هامش
( 1 ) « و مؤمنين همگيشان نمىتوانند براى آموختن علم دين سفر كنند پس چرا از هر گروهى طايفهاى سفر نكنند تا در دين ، دانش اندوزند و فقيه شوند و پس از بازگشت قوم خويش را انذار كنند بسا كه از بديها و گناهان بر حذر شوند » .
ابو منصور ازهرى مىگويد . مردى از بنى كلاب در حالى كه چيزى را برايم وصف ميكرد همين كه از سخن گفتن فارغ شد ، قال لى افقهت ؟ يريد افهمت :
به من گفت آيا فقه نمودى يعنى فهميدى چه گفتم ؟ و من دانستم كه فقه همان فهم است .
وقتى گفته مىشود : اوتى فلان فقها فى الدين اى فهما فيه - يعنى به او فهم در دين داده شد ، پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در باره ابن عباس دعا فرمود كه :
« اللّهم علّمه الدين و فقّهه فى التأويل اى فهّمه تأويله .
يعنى خدايا علم دين و تأويل قرآن را به او بفهمان و او در زمان خودش اعلم بود .
ابن انبارى مىگويد : رجل فقيه اى عالم ، و هر عالم به چيزى فقيه به آن است و فقيه العرب عالم العرب ، ( تهذيب اللغه / ازهرى - 5 / 405 ) .
در نهج البلاغه ضمن نامهاى به امام حسن چنين آمده است :
و تفقّه فى الدين و عوّد نفسك الصّبر على المكروه و نعم الخلق التصبّر فى الحق . . . . . فرزندم ، در دين تفقه كن و جانت را به بردبارى در برابر دورى از ناپسندها .