شرح حال و مشاغل سابق جناب غلامحسين خان امين خلوت ، وزير مخصوص ، فرزند مرحوم ميرزا هاشم خان امين خلوت ، در مجلدات سابقهى اين كتاب اشارتى شده است ؛ ديگر محتاج به توضيح نيست .
اما اين گونه دستخطها كه عبارتسازى و انشاءپردازى دارد ، از جناب آقاى وكيل الملك ، وزير خلوت و وزير تحريرات حضورى ، است كه شغل هركس را نگاشته و به حضور مبارك تقديم كرده ، پاى آن صحه مىشود . هر دستخطى را كه خود بندگان اقدس همايون بنويسند ، خيلى مختصر است . چنان كه ، شاه شهيد كه خط خوب و انشاء مرغوب داشت ، تمام دستخط مناصب را به خط خود مىنوشتند ؛ ديگر منشى دخالتى در كار نداشت ، جز در جواب عارضين . و شاه شهيد فقط مىنوشتند كه : چون فلان قابل فلان خدمت است و از خدمات او راضى هستيم ؛ لهذا ، فلان حكومت يا فلان وزارت به او واگذار و مرحمت شد . سنهى فلان الى آخره .
در ماه ربيع الثانى اين سال ، شغل وزارت خارجه كه دويم وزارتخانهها است ، به جناب ميرزا نصر اللّه خان نائينى ، مشير الملك وزير لشكر ، واگذار گرديد و شرح اين داستان از اين قرار است :
در اواخر ماه ذى الحجه الحرام سنهى گذشته كه هزار و سيصد و شانزده بود ، حاجى ميرزا محسن خان مشير الدوله ، وزير امور خارجه ، كه از وزراى بزرگ بود ، محض معالجه و حفظ الصحه از حضور مبارك شاهانه اذن گرفت كه به فرنگ رفته ، نزد اطباء آنجا خود را به حالت بهبودى در آرد و بهواسطهى آبهاى معدنى آلمان خود را صحيح المزاج سازد . وى در رفتن اين سفر اجازت يافت ؛ لكن ، لازم بود كه رياست وزارت خارجه به وزيرى راجع شود كه بينا و خبير در امور آن وزارتخانه باشد . لهذا ، جناب ميرزا نصر اللّه خان مشير الملك ، وزير لشكر ، به تصويب صدارت عظما براى نيابت و رياست وزارت خارجه منتخب شد ، كه بهترين اشخاص و بيناترين مردم در اين كار بود ؛ از آنكه ، از عهد صبادت تا پيش از منصب وزارت لشكر ، رياست و نايب منابى وزارت خارجه را داشته . در عهد وزارت خارجهى مرحوم ميرزا عباس خان قوام الدوله هم ، اصلاح تمام امور خارجه از طرف دولت و صدارت به ايشان راجع بود و بسى درستى و كفايت و ضبط و ربط به خرج دادند . لهذا ، ايشان پس از حركت حاجى ميرزا محسن خان مشير الدوله ، وزير امور خارجه ، به فرنگ ، در كار وزارت خارجه استقلال و نيابت تام و تمام يافتند .
در غرهى ربيع الثانى اين سال هزار و سيصد و هفده ، به تلگراف خبر رسيد كه :
حاجى ميرزا محسن خان مشير الدوله در پاريس به مرض ضعيف النفس وفات كرد . لهذا ، در تهران منصب وزارت امور خارجهى ايران را مستقلا و مستبدا به جناب ميرزا نصر اللّه خان مشير الملك ، وزير لشكر ، راجع كردند . در وزراى تهران ، دو نفر لايق اين منصب را داشتند : يكى جناب ميرزا ابو القاسم خان ناصر الملك ، وزير ماليهى سابق ، كه اقدم و ابصر بود ؛ ولى ، چون احتمال داشت كه چندان به فتاوى و آراء صدارت عظما تمكين نكند و از خودرائى داشته باشد ، لهذا از اين كار محروم ماند . دويم جناب مشير الملك
افضل التواريخ ( فارسي ) — صفحة 413
مساهمون: منصوره اتحاديه (نظام مافی) و سيروس سعدونديان
ص٤١٣