جنگ كريمه در آن كشور با نظارت انگليس كشيده شده بود از اسكوتارى تا بغداد به سمت هندوستان امتداد يابد و افسرى بسيار شايسته بنام سرهنگ استيوارت كه مرگ زودرس او در سال 1865 همهء افراد انگليسى مقيم خارجه را متأثر ساخت از طرف حكومت هند مأمور شد كه امكان كشيدن كابل در زير دريا از كرانهء هند تا انتهاى خاك عثمانى در فاو بر ساحل راست شط العرب را رسيدگى كند كه از آنجا هم با سيمى از راه خشكى از بصره تا بغداد اتصال يابد ، ولى پيشنهاد اين نبود كه كابل از كراچى در سرتاسر دريا گذاشته شود ، بلكه رشتهاى از طريق خشكى از مكران و از سند تا گوادر در بين راه كشيده شود . سرپرستى اين قسمت خط كه برعهدهء سر . اف . گلداسميد گذاشته شده بود به اين افسر اطلاعات ذىقيمتى داد كه بعدا به خود او و دولت انگليس مقام شامخى در كار تحديدات مرزى آن حدود بخشيد . در اكتبر 1863 مقاولهنامهاى براى ترتيب مقدمات كار و در سپتامبر 1864 قرارداد نهائى با باب عالى بامضا رسيد و در پايان سال اخير سراسر خطوط مشترك براى انتقال پيام و اخبار داير گرديد « 1 » .
2 - خط ايران
در حين مذاكرات و حتى بعد از خاتمهء رضايتبخش اين كار آشكار شد كه خط مزبور براى تأمين منظور كاملا كافى نبوده است و شايد هم ناگهان دچار تعطيل مىگرديد . بين لندن و بغداد اقوام متعدد با زبانهاى مختلف در بين راه بودند كه انجام كار را تاحدى دشوار مىساخت و بين بغداد و فاو نيز هواى بين النهرين را بسيار زيانبخش بشمار مىآوردند . بعلاوه از ناحيهء قبايل عرب كه در دو ساحل شط بودند همواره انتظار اقدامات خصومتآميز مىرفت .
دو نگرانى اخير در عمل ، همان اندازه گزاف درآمد كه اشكال اولى نيك بجا بود .
بهرحال اين سه علت دولت انگليس را بر آن داشت كه در حين مذاكره با حكومت
هامش
( 1 ) - امتداد اين خط بقرار ذيل است : از لندن تا قسطنطنيه يا از راه پاريس استراسبورك مونيخ و وين يا آنكه از طريق كلنى و وين . از اسلامبول هم تا فاو از راه اسكوتارى ، سيواس ، دياربكر و بغداد و بصره از فاو ، تا كراچى از طريق بوشهر و جاسك . مسافت از قرار ذيل است : لندن به نيوهاون 56 ميل ، ديپ 64 ميل ، پاريس 124 ميل ، سرحد فرانسه 211 ، سرحد آلمان 293 ميل ، مرز اتريش و عثمانى 578 ميل ، اسلامبول 752 ، فاو 845 ، 1 ميل ، كراچى 208 ، 1 ميل بحرى .