و تاريخ تجارت ايران و انگلستان را در فصل تجارت ايران . اينك از لحاظ تكميل كلام فقط شرح و بيان اقداماتى باقى مىماند كه به تأسيس تلگراف در ايران از جانب انگليسىها منجر شده است و تأثير اين دستگاه در خود ايران و همچنين اثرى كه در مناسبات بينالمللى آن داشته است . منظور اصلى از بررسىهائى در اين رشته جنبهء علمى كار نيست ، بلكه سياسى است و اگر بمناسبت دليل ثانوى نبود اصلا بشرح اين موضوع نمىپرداختم .
خطوط تلگرافى هند و اروپ :
1 - خط عثمانى
بنابر علاقهء خاصى نبوده است كه ايران بوسيلهء تلگراف با اروپا مربوط بشود و هيچگونه قصد و خيال مستقيم هم در كار نبوده است كه اين كشور را از بركاتى برخوردار سازد كه در اثر اين اختراع جديد قلمرو همايونى را نصيب و سبب اولين پيشنهادى شود كه در نتيجهء آن حدود غربى ايران بوسيلهء رشتههاى سيم تلگراف با خليجفارس ارتباط يابد . درواقع وضع جغرافيائى ايران باعث برخوردارى از اين وسيلهء نافع و به زودى موردتوجه و علاقهء فراوان شد .
اگر اين سرزمين بين راه انگلستان و هند واقع نشده بود ناگزير مىنمود كه ديرزمانى در انتظار بماند تا فشارى از خارجه وارد و به چنين اقدام انقلابى حيرتانگيز مبادرت شود .
هنگام طغيان معروف هند ، ضرورت ارتباط تلگرافى مستقيم با هندوستان شديدا و به وجه روزافزون در انگلستان محسوس افتاد . در آن موقع بين ارسال و دريافت يك پيام تقريبا سه ماه طول مىكشيد .
در سال 1859 دولت انگليس اولين قدم را براى ارتباط مستقيم با هند برداشت و به اين ترتيب كه با كابل يك شركت خصوصى كه از مارسى تا اسكندريه كشيده شده بود ارتباط برقرار ساخت و چون در آن موقع فن تلگراف بحرى بسيار ناقص بود اين اقدام با شكست كامل مواجه شد و آن خط فقط سه هفته داير ماند ، اما در همانحال از طرف دولت عثمانى پيشنهادى رسيد كه خط تلگرافى كه بعد از