خواستار اجراى مقصود و مرام خاصى در تهران است فقط نمايش پادگانهاى روسى كه در چند صد ميلى تهراناند كافى است كه جلسهء هيأت وزيران را متزلزل و خود ناصر الدين را به تأمل بيشتر وادار كند .
هنگامى كه شاه در سال 1889 به اروپا آمد درواقع همين سياست مجرا گرديد . من يكى از وزيران ايرانى را پرسيدم كه چهچيزى او را بيشتر از همه در انگلستان تحت تأثير قرار داد و چهچيزى هم در اروپا . وى در پاسخ گفت در انگلستان تعداد كثير افراد صنعتى در شهرهاى بزرگ داخلى و در روسيه وفور عدهء سربازان . همهجا سرباز در جلو نظر ما بود ، در امتداد خط آهن در ايستگاهها و در خيابانها . اين وزير ايرانى به اين نتيجه رسيده بود كه تزار هم سرزمين ماد و هم راز قدرت آن را كه دندان اژدها بود به ارث برده و قادر است افراد بىحد و حسابى براى ميدانهاى نبرد آماده سازد .
نقشههاى تجاوز
پس چه نقشههائى بمناسبت اين وضع ممتاز و با قدرت دولتى كه واجد آن است ممكن است مورد علاقه و آمادهء اجرا باشد ؟ راجع به اين نقشههاى حكومت تزارى نه كتمانى در كار است و نه از حدود و دامنهء وسيع آنها بىاطلاع هستيم . دولت روس ، ايران را وجودى محتضر تلقى مىكند و گاهى نيز او را مورد نوازش و تحبيب قرار مىدهد ، ولى مآلا بىچونوچرا طالب بقاى وى نيست .
روسيه تجزيهء ايران را در آينده به همان نحو و روالى مقدور مىپندارد كه سرنوشت لهستان نشان داده است و از قرار معلوم عزم خويش را هم جزم كرده است كه در صورت تجزيه چه قسمت كلان و مغتنم ايران را بدست آورد . با جرأت تمام مىتوان اعلام كرد كه هيچ سياستمدار روسى يا افسر ستاد ارتش تزارى قادر به تسليم گزارشى دربارهء سياست خارجى روسيه نسبت به ايران و آيندهء آن كشور نيست ، مگر آنكه وعده و يا اشارهاى مربوط به الحاق ايالات آذربايجان ، گيلان ، مازندران و خراسان يا به عبارت ديگر تمام نواحى شمال ايران از شرق تا غرب