كه نصب نمايندهء رسمى قرين صلاح نبود نمايندگانى در لباس روحانى و معمولا هم از ميان ارامنهء متولد روسيه و يا افرادى كه در كار تجارت بودند استخدام نمود كه مقصود و مرام او را انجام بدهند و بدينترتيب شبكهء فعاليت را در سراسر خطهء خراسان بسط داد تا اين عمال در همهجا هيبت كلان همسايهء شمالى را مستقر سازند و بركات و آثار نفوذ او را در اذهان رسوخ دهند .
اين وضع و جريان بواسطهء جرقهء سقوط سمرقند و تسخير خيوه و انقياد بخارا در آن حدود و شهرهائى كه در ذهن اهالى شرق تا آن زمان جز نام و سنت خاور همواره سربلند ، چيز ديگرى به تصور نيامده بود بكمال رسيد و هريك از اين پيروزيها ضربتى نيز بر پيكر بريتانيا بشمار ميرفت كه از دورهء فاجعهء كابل و كشتار جوكدولوك در سال 1842 نام و نشانش راه پستى يافته بود .
داستان رقابت بين دو دولت هر روز در بازارها و قهوهخانههاى مشرق زمين كه در آنجا وقوف صحيحترى از اوضاع و احوال ميسر است تا در جلسات مجلس مبعوثان ، مورد گفتوگو است ، سپس نيز جنگ بين روسيه و عثمانى 8 - 1877 پيش آمد كه نتيجهء آن باز فتح روس بود و آن بيشتر از اين جهت بااهميت مىنمود كه طرف مغلوب يعنى عثمانى ، دشمن ايران و بزرگترين دولت اسلامى بود .
فتح تركمنستان
سرانجام بالاتر از فتوحات ديگر نبرد 1 - 1880 تركمنستان اتفاق افتاد كه ضمن آن ژنرال اسكوبلف به اين خيال كه فتح خود را درخشانتر سازد به كشتار افرادى كه مايهء بيم و هراس بودند ، ولى درواقع چندان مهيب بشمار نميرفتند فرمان داد و مردم مرزنشين آن سامان برقآسا از هر گوشهاى بكشورهاى مجاور گريختند . علاوهبر نام و ابهتى كه در اثر اين پيروزى بدست آمد ، آزادى دستهدسته اسيران ايرانى كه از زندانهاى خيوه و بخارا به خانههاى خود بازآمدند آوازهء اين اقدام ثواب عظيم را در همهجا پراكنده ساخت و درحالىكه اين عده نجات يافته اثرات زخم و خراش ناشى از زنجيرهاى اتك را نشان مىدادند ملايمت و بخشندگى طرف فاتح را نيز كه آزادى خود را مديون او بودند همىستودند . مزاياى