و جادهء جلگهء اترك از چكشلر كه لوماكين و ترگوكاسف در نخستين نبردهاى تركمنستان اختيار كرده بودند ، ولى اسكوبلف در سال 1880 از اين راه دست كشيد و جادهء پستى تهران - مشهد كه راههاى ورود به خراسان است تا سال 1881 تنها طرق قابل استفادهء لشكريان روس بوده اينك همه عاطل و بلااستفاده مانده و بجاى اين راهها ، جادهء نظامى جديدى ساخته شده است كه از عشقآباد تا قوچان و مشهد امتداد خواهد داشت و بدينوسيله لشكريان روس در عرض ده روز از قرارگاهى در روسيه به يكى از شهرهاى عمدهء ايران خواهند رسيد و همچنين بوسيلهء جادهء دوشك - مشهد و راه سرخس و مشهد كه راجع به هر دو نيز صحبت كشيدن خط آهن آينده درميان است . راهآهن ماوراء بحر خزر قادر است نيروهاى ناحيه ماوراء بحر خزر و تركستان و پادگان سمرقند را با لشكريان مرو و قزلاروات و عشقآباد يكجا متمركز سازد . با اعتراف به جنبهء احتياطى كار كه شايد هم درواقع زايد بهنظر آيد من دليلى نمىيابم كه سپاه دههزار نفرى روسيه نتوانند بدون تيراندازى و پيكار و يا خونريزى و كشتار در ظرف سه هفته از شروع جنگ تا مقصد مطلوب خويش در خراسان پيش آيند .
خلاصهء وضع روسيه
بنابراين جاى انكار نيست كه وضع نظامى روس در سراسر حدود شمالى ايران از ارس تا تجن مبتنى بر تفوق عظيم است و در هر نقطه از هزار ميل سرحد مشترك وى واجد وسايل تهديد و در صورت لزوم آمادهء به كار بردن نيروى نظامى است . از قرارگاه لشكرى خود در تفليس و ايروان امكان دستيابى آسان بر آذربايجان دارد . تسلط او در درياى خزر به كلامش در پايتخت نفوذ و اثر مىبخشد ، خط آهن جديدش در ماوراء بحر خزر كه دولت حتى قوىتر از ايران را مايهء تهديد تواند بود ، كام او را در خراسان روا مىسازد .
درحالحاضر يگانه نيروى نظامى معتنابه در ايران فوج قزاق است كه فرماندهان روس دارد و در صورت تشنج سياسى معلوم نيست كه جانب روسيه را خواهند گرفت و يا حامى زادگاه خويش خواهند بود . هرموقع كه دولت تزارى