خواهد گرديد و هرگاه بطورىكه شرح دادهام اين نقشهها اجرا شود سراسر شمال ايران بدست آنها خواهد افتاد « 1 » .
برگهاى از روزنامهء نوو ورميا « 2 »
هنگامى كه من طرح نقشههائى را به روسها نسبت مىدهم كه آن را به كلى انكار و ادعا دارند كه آنچه مىگويم تراوش مغزى آشفته است ، بهرحال ممكن است چنين پنداشت كه من نسبت به روسها غرضى دارم و حال آنكه حاشا كه من بر خلاف حقيقت سخنى به ميان آورده باشم . اجازه بدهيد قصد و خيال دولت تزارى را دربارهء خراسان از قول سخنگوى خود ايشان بيان كنم . در اول دسامبر 1888 اين مطالب در روزنامهء نووورميا انتشار يافته است :
« توجه ما چنان كه بايدوشايد به لزوم انقياد خراسان كه با ناحيهء ماوراء بحر خزر ارتباط نزديك دارد و از جهات اقتصادى و صنعتى به اين ايالت متكى است معطوف شده است . در اين حدود منطقهء نفوذ انحصارى روسيه از ميان خراسان جادهء مطلوبى به هرات هست و در صورت پيشآمد عمليات جنگى برعليه هندوستان ، خراسان پايگاه خواربار ما جهت اقدامات مقدماتى نسبت به آنجاست ، بعلاوه از اين جهت نيز اهميت سرشار دارد كه از داخلهء اين ايالت رودخانههائى سرچشمه مىگيرد كه اراضى اخال و اتك ما را سيراب مىكند و جمعوجور كردن آبهاى آنها براى آبادانى و ترقى ايالت جديد ماوراء بحر خزر ما ضرورى است « 3 » » .
هامش
( 1 ) - اين نقشهها را دولت روسيه شصت سال پيش هم در سر داشت . سروان مينيان كه بسال 1830 از آن حدود گذشته نوشته است كه : « در مراسم جشنى به گوش خود شنيدم كه كنت پاسكيه ويچ اظهار مىداشت كه فقط منتظر فرمان امپراتور است تا قلمرو ايران را پاك از ميان بردارد و آن را به يك ايالت امپراتورى روسيه مبدل سازد » .
( 2 ) -Novoe Vremya( 3 ) - تنها سخنگوى برجستهء روسى تا آنجا كه من ميدانم صريحا اين قصد و خيال دولت روسيه را نسبت به خراسان تكذيب نموده است ، ژنرال اسكوبلف بود كه در مصاحبهاى با آقاى ماروين گفت :
« اشتغال كردن خراسان براى ما چه لزومى دارد ؟ ما فقط به آذوقهء اين ايالت احتياج داريم كه در وضع فعلى هم مىتوانيم بدست آوريم . اكنون از تجارت اين ايالت با نيژنى نووگورد به ما ميرسد كه در صورت اشغال از دست خواهيم داد . به نظر من روسيه هيچوقت خراسان را نخواهد گرفت و گمان مىكنم سرحد جديد ما دائمى است » اما اين اظهار ايشان ياوهسرائى مىنمود ، چون اطلاع داريم كه وى اطمينان داده بوده است كه خط آهن ماوراء بحر خزر نيز از عشقآباد جلوتر نخواهد رفت و مرو هم هرگز به خاك روسيه ملحق نخواهد گرديد .