مىباشد و قرار است راه ثانوى بعدا عامل اين استفادهء تجارتى بشود ، منظورم جادههاى بغداد و محمره است ، اما راه دوم هنوز شايستگى اين نام و شهرت كافى تجارتى را ندارد و در يكى از فصلهاى پيش راجع به كشتىرانى و استفادهء تجارتى از رودخانهء كارون اشارهاى در اين زمينه كردهام .
از شوشتر راه كاروانى هست كه آقاى مكنزى آن را تعريف و چگونگى بهرهبردارى از آن را باز نموده است و سرگرد ولز و ژنرال شيندلر و آقاى لينچ نيز شرحش را نوشتهاند و از طريق مالمير و سرزمين بختيارى در مسافتى معادل 260 ميل به اصفهان ميرسد ، اما وضع خشك و خطرناك اين راه و فقدان پل و كاروانسرا سبب شده است كه تجار اصفهان به استفادهء از آن توجهى ننمايند و با وجود امتيازنامهء حملونقل كارون بهنظر نميرسد كه در آيندهء نزديكى مورد استفادهء بيشترى واقع شود .
در نقشهء ساختمانى جادهها كه اشاره كرده بودم و فعلا مورد اجراست پيشبينى كردهاند كه راهى نيز از بروجرد به اصفهان ساخته شود و در حدود 210 ميل است و شنيدهام كه تجار اصفهانى با اشتياق تمام در انتظار انجام اين كار هستند و اميد فوايد بسيار دارند ، از جهت مسافت بواسطهء دورى از دريا چندان تأثير نخواهد داشت ، چون فاصلهء اهواز از طريق بروجرد به اصفهان به همان اندازه از بوشهر و شيراز يعنى 500 ميل خواهد بود ، ولى چون ارابه در اين جاده به كار خواهد افتاد و سرويس واگون خواهد داشت وسيلهء ترانزيتى بهتر و سريعتر از راه كوهستانى مخوف جنوب خواهد بود . برجستگى راه تازه ، اگر تمام و خوب اداره شود از لحاظ انگليسىها اين خواهد بود كه شهرها و دهات جنوب غربى ايران يعنى دزفول ، شوشتر ، خرمآباد و بروجرد با سكنهء بالغ بر 17000 نفر و جلگههاى اطراف آن كه بسيار حاصلخيز است و سلطانآباد مركز فرشبافى و توابع اين شهر كه بمناسبت كثرت محصول غله در ايران اهميت فراوان دارد در دسترسى آسان خليجفارس واقع مىشود و منسوجات انگلستان و هندوستان سهلتر بدست سكنهء
ايران وقضيهء ايران ( فارسي ) — صفحة 684
مساهمون: جورج ناتانيل كرزن
ص٦٨٤