تمام نسبت به ايرانيان و بخصوص شهر محمره بود كه عثمانيهاى مقيم بصره از رونق و ترقى كار اين شهر بسيار نگراناند و حسادت مىورزند و مىپندارند كه در آينده قسمت عمدهء تجارت فعلى آنها را خواهد گرفت . در حين شرح مسافرت خودم اشاره نمودم كه مأموران گمركى آنها در اسلامبول نسبت به اين جانب چه اندازه بدرفتارى كرده بودند . در خاتمهء كلام نيز ناگزيرم باز يادآورى كنم كه از لحاظ اشكالتراشى بىدليل و مزاحمت ادارى ناشى از بدجنسى تا آنجا كه خودم ديدهام بايد عرض كنم مردمى مثل ايشان روى كرهء ارض پيدا نمىشوند .
ارقام تجارت ترانزيتى
بدست آوردن ارقام و آمار در عثمانى هماناندازه بسيار دشوار است كه در ايران هم آسان نيست ، هيچگونه ارقامى راجع به تجارت ترانزيتى ايران از طريق بغداد انتشار نيافته است ، ولى در مدت اقامتم در اين شهر از معتبرترين منابع مقدور ، آمار ذيل را فراهم و سپس آن را مقابله و تطبيق كردهام و در مورد واردات قرين صحت بوده است . در حدود 000 ، 20 تا 000 ، 25 بار قاطر هرساله از بغداد در اين خط عبور مىكند .
اجناسى كه از راه دريا به مقصد ايران ميرسد و اين كاروانها مىبرند تقريبا بشرح زير طبقهبندى مىشود : مصنوعات خاصه پارچه و قماش منچستر و همچنين پارچههاى نخى و پشمى اروپائى 7000 تا 8000 بار به قيمت 000 ، 150 ليرهء ترك ( هر ليره معادل 34 قران ) ، مصنوعات هندى 1000 بار به قيمت 000 ، 20 ليرهء ، دارو و فلزات - شامل ادويه ، قهوه ، چاى ، شكر ، نيل ، قرمزدانه ، مس و روى 7000 بار بارزش 000 ، 100 ليرهء ترك ، قند بخصوص از مارسى 6000 بار به قيمت 000 ، 30 ليره مجموع ارزش اقلام مزبور 000 ، 300 ليرهء ترك يا 000 ، 270 ليرهء انگليسى .
با اين فرض كه هربار قاطر كه از بغداد به مقصد ايران روانه مىشود سابقا از ايران به بغداد مىرسيده و بهاى واردات و صادرات برابر بوده است . راوى اطلاعات اين جانب در بغداد ارزش صادرات ايران را كه از اين شهر بوسيلهء دريا يا خشكى بخارجه ميرفته است ( كه بيشتر آن پشم ، پنبه ، فرش ، ترياك ، كتيرا و خشكه -