با ايران از ديگر رقيبان ربودند » . انگليسىها از اين رقابت هلنديها زيان فراوان ديدند و بىشك و گمان در قرن هفدهم مقام دوم را در خليجفارس داشتند و هر دو ايشان از تهاجم افاغنه و محاصرهء اصفهان در 1722 لطمهء بسيار بردند . اما هلنديها با فروش شكر به قيمت گزاف به محصوران نفع سرشارى برده بودند بوسيلهء محمود افغان ناچار شدند كه 000 ، 400 كورون تسليم نمايند . در قرن هجدهم و بخصوص پايان آن قرن وضع پاك دگرگون شد . روح خسيس و انحصارطلب هلنديها كه همهگونه فداكارى براى انحصار تجارت ادويه نموده بودند زهر جان ايشان شد و در جنگهاى بزرگى كه پيش آمد تقريبا تمام متصرفات خود را در درياهاى خاور به حريف خويش انگلستان باختند .
بخت و طالع انگليسىها
ضمنا رونق تجارت انگليس را در ايران بشرح ذيل مىتوان پىگيرى نمود : از پادشاهان ، يكى بعد از ديگرى فرمانهائى دريافت گرديد كه شرايط و مزاياى سابق را تأييد يا تجديد كرد و يا توسعه و ترقى داد .
از قرار معلوم شهرياران صفوى غالبا شم تجارتى را به نهايت دارا بودند . شاه صفى اول در موقع تجديد قراردادى كه اسلاف او امضا كرده بودند سالانه 1500 ليره و هرساله خريدارى 000 ، 60 ليره ابريشم را ( از خود او ) پيشبينى كرد كه يك سوم نقد و دو سوم جنس تحويل شود و مثل اين است كه طرز كار و تجارت انگليسىها در اين دوره چندان تعريف نداشت و رقابت بين شركتهاى انگليسى حتى در آبهاى خليجفارس نيز محسوس مىنمود ، فقط با تنفرى كه نسبت به هلنديها در ميان بود مديران كمپانى را از كنارگيرى بازداشت .
ايرانيان از همان ابتداى كار مواد قرارداد راجع به هرمز و بندرعباس را زير پا نهادند . در سال 1679 جرگهء هيأت مديرهء كمپانى بار ديگر درصدد افتاد كه كار تجارت با ايران را به كلى رها كند ، ولى سياست اعتراض و نامهنگارى اختيار شد . چارلز دوم قبلا نامهاى به شاه سليمان فرستاده بود و خواستار شد كه در حكم سال 1670 تجديدنظرى شود كه مبلغ پرداختى به انگليسىها هرساله