هرمز بيرون و خود در گمبرون كه بندرعباس شد و شرحش را در باب خليج فارس ذكر كردم تفوق تجارتى احراز كردند .
فرانسوىها
اينك با انحرافى از اصل موضوع ، ورود رقيبان ديگر اروپائى را در صحنهء كار مورد امعاننظر قرار مىدهم . درست در همان موقعى كه كمپانى هند شرقى لندن تأسيس مىيافت شركت مشابهى نيز در فرانسه پايهگذارى شد .
سالهاى 1604 و 1611 و 1615 تاريخ پيدايش دستگاههاى متوالى فرانسوى از روى نمونهء انگليسى بشمار ميرود . به اولين اشارهاى كه من راجع به روابط تجارتى فرانسه با ايران برخورد كردهام مربوط بسال 1626 است كه ريشليو شخصى را بنام لوئىدئه « 1 » سفير در دربار شاه عباس كبير تعيين و او را مأمور كرد كه مانع همدستى ايران با اسپانيا برعليه عثمانى شود و براى بازرگانان فرانسه در راه تجارتى شرق نزديك تسهيلات فراهم سازد ، ولى اين نماينده از قسطنطنيه جلوتر نرفت چون بين او و سفير فرانسه در آنجا نزاع اتفاق افتاد و مأموريتش از بين رفت . دو سال بعد دو برادر روحانى يكى پرپاسفيك دوپروانس « 2 » و ديگرى پرگابريل دوشينون « 3 » وارد عرصهء كار شدند و از جانب شاه عباس مورد نوازش قرار - گرفتند و سلطان خانهاى در اصفهان به آنها داد .
در سال 1642 ريشليو كمپانى هند شرقى جديد تأسيس كرد و در 1664 كلبر « 4 » كه دربارهء تجارت با كشورهاى آسيائى علاقهء بيشترى نشان مىداد و همدستى هلنديها را هم تأمين كرده بود به اقدام جديدى همت گماشت . سه نفر نمايندهء فرانسه در معيت دو جهانگرد آقايان دولالن و بولاى « 5 » كه نمايندهء سيار پادشاه فرانسه بودند به ايران اعزام شدند . شاه عباس ثانى كه علاقهء خاصى نسبت به اروپائيان داشت و خواستار امضاى عهدنامهء دوستى با شهرياران ما بود ، از آنها نيك استقبال نمود .
با آنكه پادشاه ايران از ورود چنين نمايندگان كمشأن و مقامى از جانب
هامش
( 1 ) -Deshayes( 2 ) -Pere pacifique de provence( 3 ) -Pere Gabriel de Chinon( 4 ) -Colbert( 5 ) -Bulaye De Laloin