تصرف و پرتغاليها را مجبور به عقبنشينى كردند . سپس كار محاصرهء ارگ آغاز و پيشروى تدريجى تعقيب شد ، تا در 22 آوريل پادگان كاخ تسليم گرديد .
تعداد توپهاى موجود در ارگ را به تفاوت از 200 تا 600 عدد نوشتهاند .
پرتغالىها از هرمز و قشم و گومبرون رانده شدند و به مسقط عقبنشينى كردند .
در سال 1625 بين آنها و شاه عباس قراردادى به امضا رسيد كه برطبق آن تمام متصرفات پرتغال در حدود ساحلى به شهريار صفوى بازگشت و فقط كرانهء مرواريدخيز بحرين را پرتغالىها نگاه داشتند و همچنين نيمى از گمركخانهء كنگ و كارخانهء آنجا را كه راجع به آن سابقا هم اشارهاى نمودم « 1 » .
پيمانشكنى ايرانيها
در اتحاد بين ايران و كمپانى هند شرقى ، بهمحض اينكه منظور ناشى از آن حاصل شد ، ايرانيان سهل و آسان تعهدات مندرج در قرارداد را به طاق نسيان نهادند كه موجب اختلاف طولانى در سالهاى آينده گرديد « 2 » .
كاخ هرمز به انگليسىها نرسيد ، و فقط نصف توپها و تجهيزات را به ايشان دادند . در قسمت غنايم نيز سهم آنها از 20000 ليره تجاوز ننمود ، كه 10000 ليرهء آن به كيسهء جيمز اول رفت و 10000 ليرهء ديگر هم به دوك باكينگهام « 3 » .
نيمى از سهميهء عوايد گمركى آنها در گومبرون نيز هرگز پرداخت نشد ، و اين مبلغ از 40000 تومان در ظرف چند سال به 1000 تومان كاهش يافت . بطورى كه نمايندگان كمپانى با لحن گلهآميز خاطرنشان كردند : « حال كه ما يخ را
هامش
( 1 ) - وضع مزيتآميز پرتغالىها در كنگ تا موقعى كه نيروى دريائى كافى در خليجفارس داشتند و كشتيهاى تجارتى را به عبور از آنجا وادار مىكردند دوام يافت . وقتى كه قدرت ايشان كمتر شد كشتىها راه بنادر ديگر را در پيش گرفتند و حاكم كنگ از پرداخت عوايد گمركى مقرر امتناع نمود .
پرتغاليها ناوهائى فرستادند و تا مدتى سالانه 15000 كورون پرداخت شد ، تا در سال 1711 اين پرداخت به كلى متوقف گرديد .
( 2 ) - در اوت 1623 عمال كمپانى نامهاى از جيمز اول به شاه عباس تقديم و از بدقولى كه پيش آمده بود شكايت نمودند .
( 3 ) - سر . سى . مك گرگور توصيه كرده بود كه به هرمز بازگردند ، ولى چون تجارت بندرعباس بيشتر با حدود مركزى و شرقى و جنوبى ايران بود و راه تجارتى سابق از بصره و بغداد و حلب متروك شده بود . پيشنهاد او كه لازمهاش دوبار بارگيرى كشتى بجاى يك دفعه بود ، تعجبآور مىنمود ، و كسى را هم سودى نمىرسانيد .