جنوبى مىنگريست ، زيرا تا آنجا جسارت يافته بودند كه در سرزمين اصلى شهريار صفوى نيز پايگاهى فراهم ساخته بودند و تجارت كلى آن را در دست و بر آبهاى ساحلىاش نظارت داشتند .
اين قوم با شعار پيروزى شمشير ايمان و خداوندى به گرفتن تصرفات مزبور اقدام و توفيق هم حاصل كردند ، ولى چون از هنر صلح و مسالمت پاك عارى بودند و در كار استعمار مهارتى نداشتند نگاهدارى متصرفات از عهدهء ايشان ساخته نبود . پرتغالىها مردمى متعصب و ظالم و فاقد استعداد واقعى كسب و تجارت بودند ، و بجاى استحكام وضع خويش عرصهء كار را بر بازرگانهاى ايرانى تنگ نمودند چون آنها را وادار كردند كه اجناس پرتغالى با قيمتى كه خود تعيين مىكردند خريدارى و كالاى خود را با كشتىهاى پرتغالى حملونقل كنند ، از اينرو شاه عباس دربارهء اين وضع و حال به تأمل پرداخت و دريافت كه نيروى دريائى و تجارت انگلستان سريعا رو به ترقى است ، پس با آنها پيمان اتحاد بست « 1 » ، كه بنابر شرايط آن غنايم تقسيم و تجارت انگليسها تسهيل شود و بدينترتيب در اخراج پرتغالىها باهم تشريك مساعى نمايند .
در سال 1614 لشكريان ايران به فرماندهى داود خان برادر امامقلى خان حكمران نامى فارس بندرعباس ( گومبرون ) را از اشغالگران پس گرفتند و در 1622 نيروى متفق انگليس « 2 » و ايرانى بعد از تصرف قلعهء پرتغالىها در قشم باهم به تصرف هرمز پرداختند . در 9 فوريه ايرانيها حمله را شروع و شهر را
هامش
( 1 ) - مواد قرارداد به شرح ذيل بود : الف - قلعهء هرمز و همهء توپها به انگليسها برسد . ب - ايرانيها اگر خواسته باشند قلعهء ديگرى در جزيره بنا كنند . ج - غنايم متساويا بين ايران و انگلستان تقسيم شود . د - اسيران مسيحى به انگليسها و اسيران مسلمان به ايرانيان برسد . ه - ايران نيمى از هزينهء توپخانه و عمليات جنگى را به انگليس پرداخت كند . و - انگليسها نيمى از درآمد گومبرون را در آينده دريافت كنند ، مشروط بر اينكه دو ناو جنگى براى محافظت خليج و حمايت كشتىرانى در آنجا بگمارند . ز - انگليسىها هميشه از پرداخت حقوق گمركى در گومبرون معاف باشند .
( 2 ) - نيروى انگليس شامل پنج ناو ( لندن - يوناس ، بال ، دلفين و شير ) و چهار كشتى كوچك ( شيلينگ ، رز ، رابرت و ريچارد ) به فرماندهى سروان ريچارد بلايث و كاپيتن جان ودال بود . نيروى پرتغالىها پنج ناو و 15 يا 16 كشتى كوچك بود . در اين جنگ درياسالار آنها در بندر قشم اسير شد .