مورد دارد به كلى از يادها رفته باشد و گرنه چون حرف مضحكى است اعتبارش زود از بين مىرود . درحالحاضر خارك غير از آب كافى چيز ديگرى ندارد ، مگر قناتهاى زيرزمينى كه هلنديها در موقع ورود به آنجا پيدا كردند و از آثار قديمى است .
دشتستان و كنگان
در جنوب شرقى بوشهر ، يك رشتهء ساحلى خليج به طول 200 ميل هست كه تابع والى شيراز مىباشد . قسمت اول آن مشتمل بر لنگرگاه كوچك بندر دير ، و دشتى ، و منطقهء دشتستان در سال 1888 از طرف امين السلطان تحت حكومت نوذر ميرزا درآمده بود ، ولى سپس به والى شيراز واگذار شد ، و سرتيپى از جانب او نايب الحكومهء آنجاست . قسمت ديگر كه از دير شروع مىشود شامل لنگرگاه حقير و يا درواقع دهات ساحلى كنگان ، طاهرى ، شيوو ، چيرو ، چارك و جزاير شيخ شعيب هندرابى و كن يا كيش « 1 » است كه از جانب والى شيراز بوسيلهء پيشكار او قوام الملك اداره مىشود .
از نقاط مزبور كنگان روزگارى بندر تجارتى معروف و مقر پرتغالىها بود و هنوز آثار كارگاههاى آنها را در آنجا مىتوان ديد . در نيمهء اول اين قرن شيخ آنجا اقتدارى فراهم ساخت و حدود نفوذ خود را توسعه داد ، ولى چون آخرين متصدى اين مقام با دولت ايران اختلاف پيدا كرده بود ، دستگير و نابود شد و منطقهء او كاملا زير فرمان حكومت مركزى قرار گرفت . از آثار و يادگار آبادانى ديرين كنگان لنگرگاه خوب آن و جادههائى است كه به داخل مملكت دارد . طاهرى نيز از اين لحاظ داراى نامونشانى است كه شامل ويرانههاى مركز معروف تجارتى يعنى سيراف است كه در دورهء رونق بازرگانى خليجفارس رقيب جزيرهء كن يا كيش ( قيس ) و سابقا مدتى در دست اعراب بود و پس از ركود امور تجارتى سيراف مركز كشتى و بازرگانى خليج شد .
خرابههاى شهر بزرگ حريره در ناحيهء شمالى آن ديده مىشود و در اين محل
هامش
( 1 ) - اين همان كيس ماركوپولو و كيس يا كيش بنيامين تودلا ( 1160 - 1173 ميلادى ) است كه آنجا را مركز عمدهء تجارتى معرفى كردهاند كه تجار هندى كالاهاى كشور خويش و بازرگانهاى بين النهرين و يمن و ايران همهقسم پارچههاى ابريشمى و مخملى و كتانى و نخى و كنف و گندم و ذرت و ارزن و چاودار و انواع خوراكى و حبوبات براى دادوستد و از هندوستان هم آذوقه مىآوردهاند .