دستور دادند كه از لحاظ تأمين مصالح انگلستان در خليجفارس آنجا را اشغال كند اما اين نقشه هم مجرا نشد « 1 » .
چندى بعد در همين قرن جزيرهء مزبور از نظر انگليسها ارزش و اهميت خاصى يافت و آن به مناسبت جنگ 1857 ايران و انگلستان بود . پس از اينكه قشون محمد شاه در سال 1837 به كار فتح هرات پرداخت ، و اخطارهاى وزير مختار انگليس در اينباره بىنتيجه ماند ، لشكرى شامل نفرات انگليسى و هندى به خليج اعزام شدند و در ژوئن 1838 خارك اشغال و مركز نمايندگى انگلستان از بوشهر به آنجا منتقل شد . ايرانيان بعد از محاصرهء بىحاصل هرات در سپتامبر 1838 از آنجا عقبنشينى كردند ، ولى بواسطهء وضع بىثبات سياسى ايران ، اين جزيره تا سال 1842 در اشغال بود .
چهار سال بعد باز تب تسخير هرات دولت ايران را بىتاب نمود ، و دوباره جزيرهء خارك تصرف شد . علىرغم مقررات عهدنامهء ژانويه 1853 بار ديگر در مارس 1856 قشون ايران به عزم فتح هرات حركت كردند و در اكتبر همان سال بواسطهء تحميل محاصره و خطر قطعى اين شهر ناچار تسليم گرديد . از اينرو در ماه نوامبر جنگ بين ايران و انگلستان اعلام شد ، و در ماه دسامبر نيروى نظامى در جزيرهء خارك پياده شدند و زدوخوردهاى برازجان و محمره آغاز گرديد ، كه شرحش مذكور افتاد . سپس با خاموش شدن آتش جنگ و بعد از انتشار عهدنامهء پاريس 1857 ، بار ديگر خارك تخليه شد كه از آن پس در دست دولت ايران مانده است .
روسها گاهى شايعهء ناگوار الحاق آن را با انگلستان انتشار مىدهند و غوغا برپا مىكنند كه ما مىخواهيم خارك را تصرف كنيم ، ولى اين مايهء كدورتى گذران است و فقط وقتى شايد اثر نمايد كه داستان آشوراده كه شباهت تام با اين
هامش
( 1 ) - ملكم بنابر روايت رقيب او سر . اچ . جونز علاقهء سرشارى به تصرف جزيرهاى در خليجفارس داشت و به لرد و لزلى پيشنهاد كرده بود كه جزيرهء قشم را خريدارى و دوبار هم سعى نموده بود كه خارك تصرف شود .