را بيش از اندازه جلوه دادند كه با وضع ناقص خود ارزشى نداشته است و همچنين از ديپلماسى موفقيتآميزى كه احراز آن امتياز را مقدور ساخته بوده است تمجيد فراوان نمودند ، اما خود امتياز از ديرباز مورد علاقه و تقاضا بود و چنين مىنمود كه سرانجام اعطاء خواهد شد و فقط به بسط تجارت انحصارى انگلستان هم محدود نبود و نفوذ انگليس را هم زيادتر نمىنمود ، ولى چون مشاهده كرده بودند كه روزنامههاى انگلستان و اروپا آن را بسيار ستودند ، جرايد روسيه هم در صدد مخالفت و تحريك برآمدند و مىنوشتند كه در نبرد ديپلماسى بين دو حريف روسيه شكست خورده است و پافشارى مىنمودند كه براى حفظ تعادل معدوم امتيازى نيز به روسيه داده شود .
به پرنس دولگوروكى وزير مختار روس در ايران دستور رسيد كه سختگيرى و فشار آغاز كند و در اثر تهديدات او ناصر الدين شاه ناچار شد سندى امضاء و تسليم كند كه تا پنج سال در ايران امتياز راهآهن به احدى ندهد . به عبارت ديگر هيچ دولت يا شركت خارجى قادر نباشد كه در ظرف آن مدت به ساختن خطآهن در ايران اقدام كند ، مگر آنكه روسيه نيز امتياز مشابهى تحصيل نمايد كه با اين ترتيب مختار شد كه يا بدون تأخير شركتى براى انجام منظور تشكيل دهد و شروع به كار كند كه البته در آن صورت در ميدان كار تنها نمىمانده است و يا آنكه علىرغم حق رجحانآميزى كه بدست آورده بود مطلقا راه هرگونه اقدامى را سد كند
بازهم جلوگيرى -
هنگام ورودم به تهران وضع امور به كيفيتى بود كه بازنمودم و بعد از وقوف بر آن جريان در ستون روزنامهء تايمز نوشتم : « اينك براى دولت روس موقعى پيشآمده است كه نشان دهد تا چه اندازه در ترقى ايران واقعا ذى علاقه است يا آنكه بر خلاف قصد دارد با غضب تمام از پيشرفت ايران و اصلاحات بسيار مورد احتياج آن جلوگيرى نمايد » . در اينكه خود دولت تزارى چه نظرى نسبت به سند مزبور داشته و چگونه رفتارى دربارهء مسئلهء راههاى ارتباطى پيشه ساخته بوده است به زودى نيك آشكار و مؤيد سوءظنهاى سابق من شد ، زيرا