امتياز آلئون سال 1878 -
در 1878 يك ارمنى تبعهء فرانسه مقيم اسلامبول بنام آلئون كه نمايندهء كمپانى فرانسوى بود امتيازى بدست آورد كه آن نيز از رشت تا تهران بود . مهندس اتريشى به نام هرفن شرزر « 1 » حتى خطى هم براى راهآهن در نظر گرفت كه از گردنهء رفيع خزران بر جبال البرز عبور نمىكرد ، بلكه بوسيلهء جادهاى دورانى از جلگه به كندى مىگذشت ، بعد از عبور از فلات مركزى با يك حركت مارپيچى كه برابر با سى و سه درجه بود . اين نقشه هم سرانجام غمانگيزى داشت ، زيرا كه دولت ايران از دادن تضمين جهت 7 درصد بهره نسبت به سرمايهء پيشنهادى امتناع ورزيد .
امتيازات امريكائىها و انگليسيها -
چند سال بعد آقاى وينستون نمايندهء دولت امريكا مقيم تهران كه مرد عجيبى بود ، چيزى نمانده بود به تحصيل امتياز - نامهء كلانى براى ساختن راهآهن كامياب شود . اما در آخرين وهلهء كار مانعى پيدا شد . دولت انگليس هم نزديك بود امتياز مشابهى براى كشيدن خط آهنى از كارون عليا تا تهران تحصيل كند ، ولى اين اقدام نيز بىنتيجه ماند . در هر موردى كه يك شركت انگليسى خطى پيشنهاد مىكند ، يا در اينباره امتيازى اعطاء مىشود ، اما سپس نتيجهاى بدست نمىآيد نيك روشن است كه علت مانع از كجاست اين مطلب كاملا قابل اثبات است .
امتيازنامهء سال 1882 بواتال « 2 » -
سرانجام بواتال نامى كه امتيازچى چيره - دستى است و چندبار براى تأسيسات گاز و برق و راهسازى امتيازاتى در تهران بدست آورده بود امتيازى جهت ايجاد چند رشته خطآهن تحصيل كرد كه عمدهترين آن خطى از رشت تا پايتخت بود كه بعدا تا بوشهر امتداد يابد . در امتيازنامه خطهاى فرعى كه به راهآهن اصلى وصل شود و استخراج معادن واقع در ده كيلومترى دو طرف خطآهن نيز پيشبينى و مقرر شده بود كه اين راهآهن در سال 1885 افتتاح شود و مدت امتياز هم نود و نه سال بود . وديعهاى هم به مبلغ 000 ، 500 فرانك بهوسيلهء آقاى بواتال به منظور تضمين انجام اين بخش قرارداد در پاريس
هامش
( 1 ) -Sherzer( 2 ) -Boital