ديگر يارى خواهد كرد و روشن خواهد نمود كه به چه دليل هنوز نام خطوط آهن ايران در جدولهاى راهنماى مسافرت ( برادشا ) درج نگرديده است .
امتياز سال 1872 رويتر -
امتيازنامهء معروف رويتر در 1872 اولين قرار - داد دولت ايران راجع به راهآهن آن سرزمين نبوده است . امتيازگران متعددى از ملتهاى مختلف قبلا وارد صحنه شده بودند . بين سالهاى 1865 و 1871 سنديكاهاى فرانسوى و آلمانى و اتريشى و انگليسى يكى بعد از ديگرى اجازهء ساختن خطآهن تحصيل كرده بودند . چون اين نقشهها اساس درستى نداشت يا سرمايهء كافى از جانب سهامداران تعهد نشده بود هيچگاه به نتيجه نرسيد .
سپس نوبت قرارداد فتنهانگيز رويتر فرارسيد كه براستى نفس در سينهء اروپائيان حبس كرد ، چون كليهء منابع ايران را به مدت هفتاد سال دربست بدست خارجىها داد و از جمله مواد اين قرارداد كلان انحصارى كه شرحش را سابقا بيان كردم يكى هم ساختمان راهآهن از كرانهء بحر خزر تا ساحل خليج فارس و بعلاوه حق انحصارى ساختن خطوط آهن سرتاسر ايران بود .
قرار بود زمين براى تأسيسات و بناهاى لازم را دولت مجانى بدهد و همچنين سنگفرش و سنگريزه را هم دولت ايران فراهم سازد و هيچگونه عوارض به اجناس و كارگران آن تحميل نشود . مقرر شده بود كه دولت 20 درصد منافع را دريافت دارد و همه تأسيسات در پايان هفتاد سال به ايران واگذار شود . بارون - دورويتر بىدرنگ شروع به كار كرد . خط مقدماتى از بحر خزر در نظر گرفته شد و مهندسان به صحنهء عمليات رفتند و چند ميل هم خاكريزى و جادهسازى در حوالى رشت انجام گرديد تا از خطر ضبط وديعه احتراز شده باشد . اما مخالفت خشمآميز و بسيار شديد دولت روس و بىعلاقگى دولت بريتانيا كه در اين دوره از آنچه راجع به ايران بود پاك غفلت داشت و ضديت سرسخت عناصر ارتجاعى در خود ايران طرحى را به آسانى دوچار شكست ساخت كه زمينهء بسيار وسيع آن از همان آغاز كار اجراى نقشه را دور از امكان نموده بود . پس به محض بازگشت شاه از سفر اروپا بهانهء بىاساس آسانى پيدا شد و امتيازنامه ملغى گرديد .