از جميع مراتب مذكوره بىگزاف ترجيح صدق بر كذب مىدهد وآنرا بر اين اختيار ميكند ، وهمچنين در عدل وظلم وبسيارى از أشياء چنانكه باندك ملاحظه روشن ومبرهن مىگردد واگر چه دريافت عقل انساني وفهم بشرى قاصرست از حكم بآن در ساير أشياء چه ادراك آنها كما هي بر أو متعسّر ومتعذّرست ، وبسبب آن بحسن بسيارى از أوامر شرايع وأديان وقبح منهيّات آنها پى نتواند برد نهايت مجملا يقين دارد كه هر چه در يكى از شرايع حقّه امر بآن شده البتّه در آن وقت حسنى داشته كه شارع جلّ أمره بر آن مطّلع بوده وبسبب آن ترغيب بآن فرموده ، وهر چه نهى از آن شده بيقين قبح داشته كه بر آن آگاه بوده وبآن علّت ترهيب از آن نموده ، وهيچ عاقلى تجويز آن نمىكند كه ميان عدالت ودادرسى وظلم وتعدّى هيچ تفاوت نباشد ، ومع ذلك تعالى شأنه در مدح واطراء آن اين همه مبالغه كند وفاعل آنرا ثواب عظيم وأجر جسيم وعده فرمايد ، وبر ذمّ وانكار اين چنين تشدّد نمايد ومرتكب آنرا از عقاب اليم ونكال وخيم ترسانده ، وچگونه كسى احتمال آن دهد كه اينها همه محض جعل واعتبار شارع است بي منشأ وعلّتى ، واگر عكس آن ميكرد نيز جايز بود با آنكه حالا نيز كه چندان وعد ووعيد بر آن واين كرده روا باشد كه در آن نشأه عكس نمايد وفاعل آنرا بجهنّم فرستاده بأنواع عذاب بيكران مبتلا وگرفتار سازد ، ومرتكب اين را در جنّات عدن جا داده بأقسام نعم جاودان ممتّع وبهرهمند گرداند ، وحاشا كه مميّزى راه آن دهد كه جايز باشد بر عدل حق تعالى كه أنبيا وأوليا صلوات اللَّه عليهم را كه تمام عمر را در أطاعت وبندگى أو صرف كرده باشند وبارشاد وهدايت عباد وترويج شرايع وأحكام أو در أطراف وأكناف بلاد مشغول بودهاند بجهنّم فرستد ، وكفّار واشقيا را كه پيوسته بغض ونصب أو نصب العين ايشان بوده همواره در مخالفت وضلالت واضلال باشند ببهشت برد ، وگويا همين قدر از كلام كافيست در اثبات قاعدهء حسن وقبح عقليّين وبيان فساد مذاهب اشاعره كه منكر اين اصلند وتجويز مىنمايند أمثال آنچه را ذكر كرديم .
شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي ) — صفحة 502
مساهمون: جمال الدين محمد الخوانساري
ص٥٠٢