وهر چه از آن ظاهر مىشود آنرا رأى ومعتقد خود مىسازد در وقتي كه مردم قرآن مجيد را تابع رأى خود ميكنند وهر رائى كه داشته باشند آيات قرآن را تأويلى چند ميكنند كه موافق آن شود .
محقق بحراني در شرح نهج البلاغة گفته كه : « اين وصف حضرت قائم منتظر در آخر الزمان است ومراد به « برگردانيدن هوى بر هدى » برگردانيدن مردم است از پيروى هواهاى فاسدهء ايشان بر راه راست در وقتي كه ايشان برگشته باشند از آن بر پيروى هواهاى خود ، وهمچنين برگردانيدن ايشان از رأيهاى مختلفهء ايشان بر آنچه ظاهر مىشود از قرآن در وقتي كه ايشان تأويل كنند قرآن را وحمل كنند هر گروهى آنرا بر رأى ومذهب خود » .
وابن أبي الحديد نيز كه از أكابر علماى أهل سنّت است در شرح خود اين را اشاره بحضرت قائم گرفته وگفته كه : مراد به « برگردانيدن هوى بر هدى » مقهور ساختن هوى است عمل كننده بر هدى ، وبه « برگردانيدن هوى بر قرآن » مقهور ساختن حكم رأى وقياس وعمل كردن بغلبهء ظنّ را عمل كننده بر قرآن وگفته كه :
« إذا عطفوا الهدى » و « إذا عطفوا القرآن » اشاره است بگروههاى مخالفان آن امام كه عمل نكنند بهدى بلكه بهوى وحكم نكنند بقرآن بلكه برأي ، وسيّد بزرگوار سيد رضى مؤلف كتاب مذكور نقل كرده اين كلام شريف را از خطبهء از آن حضرت كه اشاره مىفرموده در آن بذكر ملاحم يعنى وقايعى كه قتلهاى عظيم در آنها بشود » .
واز اين نيز معلوم مىشود كه اين كلام در وصف كسى نبوده كه در زمان آن حضرت باشد بلكه بايد كه در زمان بعد باشد موافق آنچه ايشان گفتهاند وظاهر از جزم ايشان بخصوص حضرت قائم عليه السّلام اينست كه أصل خطبه را در كتابهاى ديگر ديده باشند ودر آن تصريح شده باشد باين كه در وصف حضرت قائم است صلوات اللّه وسلامه عليه إلى يوم القيام .
شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي ) — صفحة 490
مساهمون: جمال الدين محمد الخوانساري
ص٤٩٠