4894
حاسبوا أنفسكم تأمنوا من اللّه الرّهب ، وتدركوا عنده الرّغب .
برسيد بحساب نفسهاى خود تا أيمن باشيد از خدا ترس را ، ودر يابيد نزد أو رغبت را . يعنى تا أيمن باشيد در روز جزا از ترس عذاب وخوف رفتن بجهنم ، ودريابيد نزد أو آنچه را رغبت بآن داشته باشيد از بهشت ونعمتهاى آن . واين منافاة ندارد با اين كه مؤمن هميشه بايد كه خوف داشته باشد ، زيرا كه آن در دنياست باعتبار احتمال تقصير وگناه در خود وقتي كه بحساب خود نرسيده باشد ، يا بعد از آن نيز باعتبار احتمال اين كه درست نرسيده باشد وآن ايمنى در آخرت است بعد از اين كه درست بحساب رسيده باشد .
وممكن است كه مراد ايمنى باشد از آن خوفي كه با علم بگنهكارى باشد نه ايمنى بالكلية ، پس منافاة ندارد با خوف في الجملة باعتبار احتمال گنهكارى وغلط در حساب . وآنچه در بعضي أحاديث وارد شده كه : مؤمن بايد كه خوف ورجا در أو برابر باشد ، مراد بآن اينست كه بايد كه رحمت حق تعالى وغضب أو را هر دو را در نهايت كمال داند ونهايت اميد بآن وخوف أزين داشته باشد ، وبا وجود هزار گناه احتمال عفو ورحمت أو بدهد ، وبا وجود همه اعمال خير باعتقاد خود احتمال عذاب وعقاب بدهد باعتبار احتمال گناهى كه أو در محاسبه بآن نرسيده باشد ، نه اين كه با وجود كردن گناهان كبيره ونكردن چيزى از آنها « 1 » احتمال معذّب بودن ومعذّب نبودن نزد أو هر دو برابر باشد وهيچ يك از احتمالين در هيچيك از صورتين ترجيح نيابد ، واللّه تعالى يعلم .
4895
حسبك من توكّلك ان لا ترى لرزقك مجريا الّا اللّه سبحانه .
بس است ترا از توكل تو اين كه نبينى از براي روزى خود روانكنندهء مگر خداى سبحانه . « توكل بر خدا » بمعنى اظهار عجز خود واعتماد بر اوست ، ومراد اينست كه در اين معنى همين كافى است كه اعتقاد اين داشته باشى كه بغير حق تعالى
هامش
( 1 ) يعنى از اعمال خير را ، بقرينه سابق عبارت يعنى اين قسمت « وبا وجود همه اعمال خير » .