اخروى باشد بلكه دنيوي نيز ، زيرا كه بىرنج وتعب زياد نباشد اگر زيادة بر آن نباشد .
3679
انّ الدّنيا تعطى وترتجع وتنقاد وتمتنع ، وتوحش وتؤنس وتطمع وتؤيس ، يعرض عنها السّعداء ويرغب فيها الأشقياء .
بدرستى كه دنيا مىبخشد وباز پس مىگيرد ، وأطاعت ميكند وگردنكشى مىنمايد ، ورم مىدهد ورام مىنمايد ، وبطمع مىاندازد ونوميد مىگرداند ، در مىگذرند از آن نيكبختان ، ورغبت ميكنند در آن بدبختان . مراد اينست كه : دنيا نسبت بجمعى چنين ميكند ونسبت بجمعى ديگر چنان ، بلكه نسبت بيك شخص گاهى چنين ميكند وگاهى چنان ، بي اين كه اين اختلافات بسبب اولويّت واستحقاق باشد ، بلكه بمجرّد بخت واتّفاق ، پس بايد كه نيكبختان فريفتهء آن نشوند ورغبت در آن نكنند وسعى كنند در آخرت كه منع وعطاى آن منوط بأهليّت واستحقاق باشد ، وپوشيده نيست كه اين كلاميست كه جارى شده بر وفق افهام عامهء أنام وتحقيق در آن اينست كه : دنيا را عطا ومنعى نباشد وهمچنين آن را در ساير مراتب مذكوره اثرى نيست بلكه همهء آنها بتدبير وتقدير حق تعالى است نهايت بسبب عدم اعتناى أو تعالى شأنه بدنيا وآنچه در آنست گاهى رعايت استحقاق مردم در آن نشده بلكه واگذاشته شدهاند بسعى وكسب خود پس بعضي بهرهمند گرديدهاند از آن وبعضي محروم شدهاند باعتبار اختلاف ايشان در سعى ومراتب آن وعدم آن ، ودر جمعى اين اختلافات از جانب خداى عزّ وجلّ شده نهايت نه باعتبار خوبى آنان كه عطا شده بايشان وبدى آنان كه منع شده از ايشان ، بلكه باعتبار اين كه آنها را كه عطا شده بايشان از آخرت بهرهء نبوده پس از دنيا بايشان بهرهء داده شده تا از نعمتهاى أو بالكلّيّه محروم نباشند وآنها كه محروم شدهاند باعتبار نيكوئى ذات وصفات ايشان وقوّت