نمىكنند از روزئى وليكن دو چندان مىگردانند ثواب را وبزرگ ميكنند اجر را ، وافزونتر از آنها كلمهء عدلى است نزد پيشوائى ستمكار . ظاهر اين كلام معجز نظام اين است كه امر بمعروف ونهى از منكر هرگز ضررى نمىرسانند بفاعل آن مثل اين كه بسبب آن كشته شوند ، يا اين كه از روزى أو چيزى كم شود ، وثواب واجر عظيم دارند پس ترك آنها نبايد كرد . وپوشيده نيست كه حكم كلّى بآن خالى از اشكال نيست زيرا كه در بعضي موارد مظنّهء هرگونه ضررى هست واين است كه حضرات ائمّهء معصومين صلوات اللّه عليهم أجمعين نيز خلفاى جور را امر نمىكردند بگرويدن بحقّ ونهى نمىكردند از آنچه مىكردند از غصب حقوق ايشان بلكه در بسيارى از أمور ديگر نيز كه ارتكاب مىنمودند از محرّمات تقيّه مىكردند ونهى نمىكردند حتّى اين كه در بسيارى از احكام شرع كه در زمان اوّل يا ثاني تغيير شده بود امر بحقّ ونهى از آنها نمىكردند ونبود اين مگر از راه خوف ضرر زياد پس بايد كه برين محمول شود كه در أكثر أوقات خوف ضررى نيست بر آن پس در آن موارد ترك آن نبايد كرد چنانكه علما گفتهاند كه : شرط وجوب آنها امن از ضرر است برخود وبر غير خود از مؤمنين نفسا ومالا وعرضا ، وبدون آن واجب نيست ، بلكه حرام است بر مذهب مختار نزد ايشان . ومراد به « دو چندان گردانيدن ثواب » اين است كه باعث ثواب عظيم مىشود وموافق آنچه فرمودهاند كه : « بزرگ مىگرداند اجر را » يا مراد اين است كه حقّ تعالى از روى تفضّل ثواب آنها را كه آدمي بسبب آنها مستحقّ آن مىشود دو چندان مىگرداند ، اين كه ببركت آنها هر كار خيرى كه فاعل آنها بكند ثواب آن دو چندان گردد ودو برابر ثواب كسى باشد كه آن كار را كند وآنها را بجاى نياورد ، ومراد به « كلمهء عدلى كه أفضل از آنهاست » سخنى است كه آدمي پيش حاكم ستمكارى گويد از براي رفع ظلمي يا برپاى داشتن عدلى بعنوان شفاعت يا غير آن از سخنانى كه داخل امر بمعروف ونهى از منكر نباشد بنا بر اين كه امر ونهى أو نتواند كرد واگر بعنوان امر ونهى باشد آن أفضل افراد
شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي ) — صفحة 612
مساهمون: جمال الدين محمد الخوانساري
ص٦١٢