آگاه شود كه بچه كار بايد پرداخت ، و « بعد از اين است آنچه مىدانيد از هول مطّلع » « مطّلع » بضمّ ميم وتشديد طاء وفتح لام موضعي را گويند كه آدمي بر مكان بلندى مشرف بر آن شود ومطّلع بر أحوال آن گردد وشايع شده استعمال آن در قيامت ، باعتبار اين كه آدمي مشرف بر آن شده وفي الجملة آگاه شده بر أحوال آن ، وهمچنين بر آنچه آدمي مشرف بر آن است از عقبات بعد از مرگ پيش از قيامت وظاهر اين است كه مراد در اين كلام معجز نظام معنى آخر باشد باعتبار اين كه قيامت اوّلا مذكور شد وبنا بر اين بعديّت آنچه مىدانيد از هول مطّلع با تقدّم آن بر قيامت باعتبار بعديّت بحسب مرتبه است ، واين كه انديشه از قيامت أقوى است در پند گوئى ، وبودن محلّ عبرت ، وبعد از آن هول عقبات بعد از مرگ پيش از قيامت نيز پند گويد ومحلّ عبرت گرفتن نيز باشد ، وممكن است كه مراد به « قيامت » در اوّل دانستن آمدن آن بر سبيل اجمال باشد وبه « بعد از آن » آنچه بعد از آن دانسته شده از أحوال بعد از مرگ پيش از قيامت وبعد از آن ومراد به « مطّلع » هر دو باشد ، وممكن است كه مراد به « قيامت » مرگ باشد چنانكه در بعضي أحاديث وارد شده كه « هرگاه بميرد مرد پس بتحقيق كه قائم شود قيامت أو » ومراد به « آنچه بعد از آن باشد » آنچه بعد از آن باشد از أحوال بعد از مرگ پيش از قيامت وبعد از آن وبنا بر اين نيز [ مطّلع ] شامل هر دو باشد و « أنواع دهشتهاى ترس » يعنى أنواع دهشتها كه بسبب ترس از عقبات بعد از مرگ وقيامت كسى را كه اقرار به آنها داشته باشد روى مىدهد و « كر شدن گوشها » ممكن است كه در بارهء گنهكاران باشد كه بعد از زنده شدن در قبر بسبب صيحهء عذاب يا كوبيدن گرز بر كلّهء ايشان كر گردند ودر قرآن مجيد در بارهء گمراهان فرموده كه : حشر ميكند ايشان را روز قيامت كوران وگنگان وكران ، وبعضي از مفسّرين گفتهاند كه : مراد اين است كه نمىبينند چيزى را كه بآن شاد گردند ، ونمىشنوند سخنى را كه از آن مسرور گردند ، ونمىگويند حرفى را كه قبول شود از ايشان ، يا اين كه محشور شوند بعد از
شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي ) — صفحة 601
مساهمون: جمال الدين محمد الخوانساري
ص٦٠١