با شمشير باشد كمتر باشد از رنج وتعب مردن بر بستر أعاننا اللّه وجميع المؤمنين في جميع الأحوال .
3630
انّ الغاية القيامة وكفى بذلك واعظا لمن عقل ، ومعتبرا لمن جهل ، وبعد ذلك ما تعلمون من هول المطّلع وروعات الفزع واستكاك الاسماع واختلاف الأضلاع وضيق الأرماس وشدّة الابلاس .
بدرستى كه انجام كار قيامت است ، وكافى است آن پند دهنده از براي كسى كه عاقل باشد ، ومحلّ عبرت از براي كسى كه جاهل باشد ، وبعد از اين است آنچه مىدانيد از هول مطّلع وأنواع دهشتهاى ترس ، وكر شدن گوشها ، وتردّد پهلوها ، وتنگى قبرها ، وسختى ابلاس يعنى نوميدى يا شكستگى يا اندوه ، ظاهر اين است كه مراد به « كسى كه عاقل باشد وجاهل باشد » يك كس است كه باين دو صفت موصوف باشد ، ومراد اين است كه قيامت واقرار بآن كافى است از براي اين كه پند گويد كسى را كه اندك عقلي داشته باشد وعبرت گيرد از آن چنين كسى اگر جاهل باشد ومرتكب گناهان باشد ، يا اين كه نداند كه بچه امر مشغول گردد ، ومراد به « عبرت گرفتن » اين باشد كه از ترس آن اگر مرتكب گناهان باشد ترك نمايد آنها را ، واگر نداند كه بچه امر مشغول شود متنبّه شود كه بايد مشغول أموري شد كه سبب رستگارى در آن باشد ، وممكن است كه مراد به « عاقل » عاقل كامل باشد وبه « جاهل » كسى كه عقل أو كامل نباشد هر چند في الجملة عقلي كه از براي عبرت گرفتن در كار باشد داشته باشد ، ومراد اين باشد كه : قيامت كافى است از براي اين كه عاقل كامل را پند گويد به آن چه سبب ثبات أو باشد بر نيكوكارى وباعث افزونى مرتبهء أو گردد ، واز براي عبرت گرفتن جاهل بهمان معنى كه مذكور شد كه اگر مرتكب گناهان باشد ترك نمايد آنها را ، واگر نداند كه چه كند