خوانده شود بسوى آن ، پس انكار كند وبد داند آن را بدل خود پس بتحقيق كه بسلامت بماند ورهائى يابد ، وكسى كه انكار كند آن را وزشت شمارد بزبان خود پس بتحقيق كه اجر وثواب داده شود وأو افزونتر است از آن يار خود كه همين بدل انكار كرد ، وهر كه انكار كند آن را بشمشير خود تا بوده باشد برهان خداى بلندتر وسخن ستم كنندگان پستتر پس آنست كه رسيده است براه هدى يعنى راهنمائى يا رسيدن بحقّ وايستاده است بر راه درست وروشن شده است در دل أو يقين ، اين بنا بر اين است كه « نوّر » معلوم خوانده شود ولازم باشد ، وممكن است كه مجهول خوانده شود ومتعدّى باشد وبنا بر اين ترجمه اين است كه : وروشن گردانيده شده است در دل أو يقين ، ودر بعضي نسخهها « في » نيست وبنا بر اين ترجمه اين است كه :
وروشن گردانيده دل أو را يقين يعنى يقين بأحوال مبدأ ومعاد . وپوشيده نيست كه سلامتى ورهائى شخص اوّل در صورتي است كه زيادة بر انكار بدل نتواند كرد يا داند كه شخصي ديگر باشد كه قيام نمايد بمرتبهء زياد كه در كار باشد وحاجت بمنع وزجر أو نباشد واگر نه واجب است بر أو زيادة بر انكار بدل انكار بزبان نيز يا زيادة بر آن نيز ، پس اگر اكتفا كند بمجرّد انكار بدل ترك واجبي كرده وسالم نباشد ورهائى نيابد ، مگر اين كه مراد همين سلامتى أو از وزر ووبال آن گناه باشد كه أو ميكند واين كه در آن مجرّد انكار بدل كافى است بخلاف كسى كه راضى وخشنود باشد بفعل أو كه أو شريك باشد با أو در گناه چنانكه در بعضي أحاديث وارد شده ، وهمچنين جواز اكتفاء شخص دوّم بانكار بزبان در وقتي است كه قادر بر زيادة بر آن نباشد يا انكار بزبان كافى باشد در منع وزجر آن شخص يا شخصي ديگر باشد كه زياد بر آن را بعمل آورد واگر نه زيادة بر آن واجب باشد بمرتبهء كه باعث منع أو گردد بشرط رعايت أسهل فالأسهل تا مرتبهء كه محتاج بجرح وقتل شود ودر جواز آنها ميانهء علماى ما رضوان اللّه تعالى عليهم أجمعين دو قول است جمعى آن را هم واجب مىدانند
شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي ) — صفحة 560
مساهمون: جمال الدين محمد الخوانساري
ص٥٦٠