« انا اليه راجعون » اقرار است بر نفسهاى ما بهلاك شدن ، واين باعتبار اين است كه معنى [ انّا للّه ] اينست كه ما از براي خدائيم يعنى اختصاص باو داريم ومملوك اوئيم ، ومعنى « انّا اليه راجعون » اين است كه ما باز گردندگانيم بسوى أو ، وظاهر است كه بازگشتن بسوى أو بعد از موت است كه هلاك مىشود ، پس اين اقرار است بر نفسهاى خود بهلاك شدن يعنى مردن .
3567
انّ المرء إذا هلك قال النّاس : ما ترك ؟ وقالت الملائكة ما قدّم ؟ للّه آباؤكم فقدّموا بعضا يكن لكم ذخرا ولا تخلّفوا كلّا فيكون عليكم كلّا .
بدرستى كه مرد هر گاه بميرد مىگويند مردم : چه چيز وا گذاشته ؟ ومىگويند فرشتگان : چه چيز پيش فرستاده ، از براي خدا پدران شما « 1 » ، پس پيش فرستيد بعضي را تا بوده باشد از براي شما پس اندوخته ومگذاريد همه را پس بوده باشد بر شما سنگينى ، يعنى هرگاه مردى بميرد شايع ميانهء مردم اين است كه مىپرسند كه :
چه چيز ميراث گذاشته ؟ امّا ملائكة مىپرسند كه : چه چيز پيش فرستاده از براي خدا يعنى از براي خشنودى أو « 2 » ومراد اين است كه بفرزند هر كسى مىگويند بزبان حال كه : چه چيز پيش فرستاده پدر تو نهايت همهء گفتههاى ايشان را آن حضرت صلوات اللّه وسلامه عليه جمع فرموده وفرموده كه مىگويند كه : چه چيز پيش فرستاده از براي خدا پدران شما ، وممكن است كه بفرزندان هر كس گويند كه : چه چيز پيش فرستاده پدران شما ؟ وسؤال از پيش فرستادهء پدر وأجداد ايشان باشد وداخل كردن أجداد نيز در سؤال از براي اهتمام باين معنى باشد واين كه هر يك از ايشان
هامش
( 1 ) اين ترجمه مبنى بر آنست كه لام ( للّه ) براي تعليل باشد و « آباؤكم » نيز فاعل « قدّم » ، واين معنى بطور حتم اشتباه است ، زيرا فاعل « قدّم » مانند فاعل « ترك » ضميريست كه به « المرء » بر مىگردد و « للّه آباؤكم » كلمهء مدح وتعّجب است ، برغانى ( ره ) گفته ( ص 371 ) : « خدا خير دهد پدران شما را ، يا براي خدا با پدران شما ، كه لام عاقبت باشد » وساير شرّاح نهج البلاغة نيز اين عبارت را همين طورها معنى كردهاند ، فراجع ان شئت .
( 2 ) اين ترجمه مبنى بر آنست كه لام ( للّه ) براي تعليل باشد و « آباؤكم » نيز فاعل « قدّم » ، واين معنى بطور حتم اشتباه است ، زيرا فاعل « قدّم » مانند فاعل « ترك » ضميريست كه به « المرء » بر مىگردد و « للّه آباؤكم » كلمهء مدح وتعّجب است ، برغانى ( ره ) گفته ( ص 371 ) : « خدا خير دهد پدران شما را ، يا براي خدا با پدران شما ، كه لام عاقبت باشد » وساير شرّاح نهج البلاغة نيز اين عبارت را همين طورها معنى كردهاند ، فراجع ان شئت .