نمىكند آن را يا بحقيقت كنه آن نمىرسد مگر بندهء كه گنجايش داده باشد خدا دل أو را از براي ايمان يا آزموده باشد دل أو را از براي ايمان يعنى آن را قابل ايمان بآن دانسته باشد پس ايمان بآن را باو بخشيده باشد ، ومراد باين كه « حفظ نمىكند حديث ما را » نيز همين باشد يعنى آنچه از حقيقت أحوال ما حديث كنند حفظ نمىتواند كرد واعتقاد بآن نكند مگر سينههاى استوار وعقلهاى با آرام وقرار كه شكوك وشبهات را به آنها راهى نباشد وبسبب آنها متردّد ومتحيّر نباشند وممكن است كه مراد به « امر » فرمان باشد يعنى فرمانهاى ما وأطاعت ما در آنها بر وجهي كه بايد سخت سخت شمرده شده است وبر نمىدارد آن را يعنى أطاعت آن نمىكند مگر بندهء كه گنجايش داده باشد خدا دل أو را از براي ايمان يا آزموده باشد آن را از براي ايمان بسبب اين كه أصلا ما راه مساهله ومداهنه در احكام شريعت مقدّسه نمىدهيم ومثل ائمّهء ديگر كه ائمّهء ضلال باشند مسامحه در آنها نمىكنيم ومراد باين كه « حفظ نمىكند حديث ما را » نيز همين باشد يعنى حفظ نمىكند حديث ما را بر نحوى كه حقيقت حفظ باشد يعنى باين كه عمل كند به آنها وتجاوز نكند از چيزى از آنها مگر سينهها وعقلهاى چنان وچنان ، وممكن است كه مراد به « حفظ حديث ايشان » حفظ بعضي از أحاديث ايشان باشد بعنوان فهميدن ومراد اين باشد كه : بعضي از أحاديث ما چنان است كه نمىفهمد آنها را مگر چنان بندهء مانند آيات متشابههء قرآن مجيد كه نمىداند تأويل آنها را مگر راسخون در علم ، وممكن است كه مراد به « امر » نيز همين باشد وغرض از تمام كلام اين باشد كه : بعضي از أحاديث ما را همه كس نمىفهمد وقبول نمىكند مگر بندهء چنان وسينهها وعقلهاى چنان ، وعقلهاى ديگر قاصر است از فهميدن آنها وآنچه را مىفهمند از آنها معقول نمىدانند پس ردّ ميكنند آنها را ، ومؤيّد اين معنى است آنچه روايت كرده ثقة الاسلام محمّد بن يعقوب كلينى در كتاب كافى از حضرت امام بحق ناطق امام جعفر صادق صلوات اللّه وسلامه عليه كه فرموده : مذكور شد تقيّه روزى نزد علىّ بن الحسين عليهما السّلام يعنى امام زين العابدين
شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي ) — صفحة 546
مساهمون: جمال الدين محمد الخوانساري
ص٥٤٦