نيست كه كمال سختى مرگ كه از اين فقرهء مباركه ظاهر مىشود منافاة ندارد با آنچه در فقرهء سابق مذكور شد كه « مرگ افزونترين تحفهء مؤمن است » زيرا كه آن بعد از اين است كه حقيقت حال بر اين كس ظاهر شود ومعلوم گردد كه مؤمن بوده امّا قبل از آن كه عاقبت حال بر اين كسى معلوم نباشد واحتمال دهد كه ناجى ورستگار نباشد پس در كمال شدّت وسختى آن در نظر اين كس سخنى نيست بلكه ظاهر چنين مىنمايد كه سختتر از آن چيزى نباشد لهذا آن حضرت از راه غرابت فرموده كه : « سختتر از مرگى باشد وآن بلائي باشد كه آدمي آرزوى مرگ كند از براي خلاصي از آن ، وممكن است كه اشاره باشد بخصوص حال أهل جهنّم كه آرزوى مرگ ميكنند از براي خلاصي از آن چنانكه حق تعالى در قرآن مجيد فرموده :
« وَنادَوْا يا مالِكُ لِيَقْضِ عَلَيْنا رَبُّكَ قالَ إِنَّكُمْ ماكِثُونَ »
.
ومىخوانند أهل جهنّم مالك خازن جهنّم را ومىگويند كه : اى مالك بميراند ما را پروردگار تو تا خلاص شويم از اين عذاب ، مىگويد مالك كه : بدرستى كه شما درنگ كنندگانيد يعنى هميشه در اين عذاب خواهيد بود وخلاصي نمى يابيد از آن .
3367
اعقل النّاس انظرهم في العواقب .
عاقلترين مردم نگاه كنندهترين ايشان است در عاقبتها يعنى اين كه تأمّل وتفكّر أو در عاقبت كارها كه ميكند بيشتر باشد تا اين كه هر چند عاقبت آن را خواب داند بكند والا ترك نمايد .
3368
أورع النّاس انزهم عن المطالب .
پرهيزگارترين مردم پاكيزهترين ايشان است از طلبيدنها يعنى كسى است كه پاكيزهتر باشد از طلب كردن از مردم وخواستن مطالب از ايشان .
3369
احقّ النّاس بالاحسان من أحسن اللّه اليه وبسط بالقدرة يديه .
سزاوارترين مردم باحسان يعنى باين كه احسان كند بديگران كسى است كه