2858
ادوأ الدّاء الصّلف .
بدترين درد صلف است ، و « صلف » اين است كه كسى از روى تكبّر دعوى كياست وزيركى كند زياد بر آنچه داشته باشد ، ودور نيست كه در مطلق لاف زدن در هر باب نيز مستعمل شود ، وبمعنى اين نيز آمده كه كسى بسيار وعدها كند كه وفا نكند به آنها وبجاى نياورد ، وبمعنى اين نيز آمده كه گران باشد بر مردم ومحفوظ نباشند از أو ، وهمهء اين معاني در اين كلام محتمل است .
پوشيده نيست كه علاج اين در دنيا بر دو معنى اوّل ظاهر است ، وهمچنين بنا بر معنى آخر ، زيرا كه گرانى بر مردم نمىشود مگر بسبب صفاتى چند ذميمه يا افعالى ناشايسته ، پس علاج آن سلب آنهاست از خود .
2859
أشرف الخلائق الوفاء .
برترين خويها وفاست يعنى بعهدها وپيمانها ووعدها .
2860
أعظم البلاء انقطاع الرّجاء .
بزرگترين بلا بريده شدن امّيد است ، ممكن است مراد بريده شدن امّيد از در گاه حق تعالى باشد باين كه كارى چند كند كه ديگر از آن درگاه اميدى نداشته باشد ، وممكن است كه مراد اين باشد كه بريدن اميد از آن درگاه بدترين بلاها وگناهان است بلكه هر چند آدمي گنه كار وبدكردار باشد بايد كه قطع اميد از آن درگاه نكند كه آن از همهء گناهان أو بدتر است چنانكه از أحاديث ديگر مستفاد مىشود ، وممكن است كه مراد بريدن اميدى باشد كه در وقت مرگ ومعاينهء أحوال آخرت حاصل مىشود چه بعد از آن ديگر اميد بر قبول توبه نيست وآن بزرگترين بلاها است ، پس بايد كه آدمي تأخير توبه وانابت از گناهان خود ننمايد كه مبادا ناگاه اميد أو از قبول توبه بريده شود هر چند اميد عفو وبخشايش باشد ، وممكن است كه مراد بريدن اميد مردم باشد از اين كس واز خير واحسان أو در جمعى كه مردم توقّع