1176
التّكلف من اخلاق المنافقين .
تكلّف يعنى كلفت وزحمت بر خود قرار دادن از خصلتهاى منافقان است يعنى آنها كه ظاهر وباطن ايشان با هم موافق نيست ، ظاهر اين است كه مراد زحمت دادن خود است بپوشيدن جامههاى درشت وخوردن غذاهاى غليظ چنانكه شيوه جمعى است كه در ظاهر خود را زاهد وپارسا نمايند ودر باطن بر خلاف آن باشند وبنا بر اين بايد كه تخصيص داده شود بغير امام در زمان تسلّط زيرا كه از براي أو سنّت است كه در خورش وپوشش بنحوى سلوك كند كه ادناى رعيّت أو را ميسّر باشد چنانكه از حضرت أمير المؤمنين صلوات اللّه وسلامه عليه مشهور است ، وممكن است كه مراد زحمت بخود دادن باشد از براي تنعّمات وتكلّفات در پوشش ووضع ، ومراد از هر دو فقره اين باشد كه مؤمن زينت كند امّا به آن چه ميسّر باشد أو را وكلفت وزحمتى نباشد بر أو ، ومنافق خود را بكلفت وزحمت اندازد از براي آن وأمثال آن و « تكلّف » بمعنى متعرّض شدن چيزى چند كه بكار اين كس نيايد نيز آمده ، وممكن است كه مراد در اين فقره اين معنى باشد واين خصلتى نباشد مقابل خصلتى كه در فقره سابق از براي مؤمنين مذكور شد بلكه غرض مجرّد مدح آن خصلت باشد واين كه آن خصلت مؤمنان است وذمّ اين واين كه اين خصلت منافقان است هر چند خصلتها مقابل يكديگر نباشند و « بودن اين معنى خصلت منافقين » ظاهر است .
1177
الجدل في الدّين يفسد اليقين .
جدل يعنى دشمنى كردن در دين فاسد وباطل ميكند يقين را يعنى بحث وگفتگوى متعلّق بأمور دين بايد كه از روى كمال انصاف باشد ودشمنى با يكديگر منظور نباشد تا يقين وعلم بحقّ حاصل شود زيرا كه كسى كه از روى تعصّب وعناد بحث كند باعتبار خواهش وميل نفس أو بغلبه خود وحقّيّت رأى خود غالب اين است